Chụp phong cảnh bằng điện thoại đẹp lên rõ rệt chỉ với năm thói quen: chụp lúc ánh sáng xiên (sáng sớm, chiều muộn), chạm vào vùng sáng nhất để lấy nét và kéo phơi sáng xuống một chút cho trời khỏi cháy, chia khung thành ba lớp gần – giữa – xa, đặt một người nhỏ ở góc khung để thấy cảnh rộng đến đâu, và chỉnh ảnh nhẹ tay, chỉ sửa sáng tối và độ nghiêng. Không cần máy ảnh, ống kính hay phần mềm phức tạp.
Bài này viết cho người cầm điện thoại đi ngắm cảnh, muốn mang về những tấm ảnh gần với điều mắt đã thấy. Mỗi phần có một việc làm được ngay ở chỗ đứng, kèm những lỗi hay gặp, và một quy tắc quan trọng hơn mọi mẹo: chụp xong thì cất máy mà nhìn.
Ánh sáng quan trọng hơn chiếc máy
Cùng một ruộng bậc thang, chụp lúc mười hai giờ trưa trông phẳng lì như tấm bản vẽ, chụp lúc bốn giờ chiều thì từng bậc ruộng có một đường bóng, cả sườn đồi nổi khối. Khác biệt đó không nằm ở điện thoại mà ở hướng nắng. Nắng xiên, tức là khoảng một hai tiếng sau khi mặt trời mọc và trước khi lặn, làm mọi thứ có bóng, có chiều sâu, màu ấm hơn. Nắng đỉnh đầu làm bóng ngắn lại dưới chân, cảnh mất khối.
Có ngoại lệ: nước biển trong, suối trong lại cần nắng gần đỉnh đầu để thấy đáy và màu xanh. Trời âm u, sương mù hợp với rừng, đồi chè, những cảnh cần sự dịu. Và giờ xanh, khoảng hai mươi phút trước bình minh hoặc sau hoàng hôn, khi trời có màu xanh thẫm và đèn nhà bắt đầu sáng, cho những tấm rất êm.
Thói quen đơn giản nhất: trước khi giơ máy lên, nhìn xem nắng đến từ đâu. Nắng sau lưng bạn thì cảnh rõ màu nhưng hơi phẳng; nắng từ một bên thì cảnh có khối; nắng trước mặt thì ngược sáng, đẹp cho bóng người và cỏ cây nhưng dễ cháy trời. Đổi chỗ đứng vài bước đôi khi đổi hẳn tấm ảnh. Người hay chụp thường đến sớm hơn giờ đẹp chừng hai mươi phút, đi một vòng quanh chỗ ngắm để tìm góc, rồi đứng sẵn ở đó khi ánh sáng tới, thay vì chạy tìm góc đúng lúc cảnh đang đẹp nhất.
Bốn thao tác ở chỗ đứng trước khi bấm
Làm theo thứ tự này ở mỗi khung cảnh, sau vài lần nó thành phản xạ.
- Lau ống kính. Ống kính điện thoại luôn dính dấu tay, sương, bụi. Một lớp mờ là đủ làm ảnh nhoè sáng quanh mặt trời và đèn. Lau bằng vạt áo cotton hoặc khăn mềm.
- Bật lưới chia ba trong cài đặt máy ảnh. Hai đường dọc, hai đường ngang giúp bạn giữ đường chân trời thẳng và đặt chủ thể lệch khỏi chính giữa.
- Chạm vào vùng sáng nhất để lấy nét và đo sáng, thường là phần trời quanh mặt trời hoặc mặt nước sáng. Máy sẽ bớt làm cháy trời.
- Kéo thanh phơi sáng xuống một chút (thường là biểu tượng mặt trời nhỏ cạnh ô lấy nét). Ảnh hơi tối dễ chỉnh sáng lên sau; ảnh cháy trắng thì không cứu được.
- Giữ nét bằng hai tay. Cầm máy bằng cả hai tay, khuỷu tay ép sát người, thở ra rồi mới bấm. Bấm bằng nút âm lượng thay cho chạm màn hình cũng giúp máy ít rung hơn, nhất là lúc ánh sáng yếu.
Với cảnh ngược sáng mạnh, nhiều máy có chế độ HDR tự động gộp nhiều tấm để giữ cả trời lẫn đất. Để nó bật, nhưng vẫn kéo phơi sáng xuống, vì HDR cũng có giới hạn.
Bố cục: ba lớp và một người nhỏ
Đường chân trời không nằm giữa. Trời đẹp (mây, ráng chiều) thì để chân trời ở đường ngang dưới, trời chiếm hai phần ba. Đất đẹp (ruộng, hoa, mặt nước) thì để chân trời ở đường ngang trên. Đặt chính giữa thường làm ảnh lưng chừng, không biết khoe gì.
Ba lớp gần – giữa – xa. Một khóm cỏ, một tảng đá, một bông hoa ở gần; một thửa ruộng, một con đường ở giữa; dãy núi, biển, bầu trời ở xa. Ba lớp làm ảnh hai chiều có chiều sâu. Hạ thấp máy xuống gần mặt đất là cách dễ nhất để có lớp gần.
Một người nhỏ trong khung. Phong cảnh rộng mà không có gì để so thì người xem không biết nó rộng cỡ nào. Một người đứng nhỏ ở góc khung, nhìn ra cảnh, cho người xem thước đo và một câu chuyện. Người đó mặc áo màu nổi (đỏ, vàng, cam) giữa cảnh xanh thì càng dễ thấy.
Đường dẫn mắt. Con đường uốn, bờ ruộng, dòng suối, hàng cây chạy từ góc dưới vào sâu trong ảnh sẽ kéo mắt người xem đi theo. Đứng sao cho đường đó bắt đầu từ mép ảnh.
Bớt đi một thứ. Trước khi bấm, nhìn quanh viền khung: một đoạn dây điện, nửa chiếc xe, góc mái tôn. Lùi một bước, nghiêng một chút để loại nó ra. Bớt được một thứ thừa là ảnh gọn hẳn.
Ba chế độ đáng biết: đêm, toàn cảnh và ảnh động
Chế độ đêm. Khi trời tối, máy tự chụp nhiều tấm trong vài giây rồi gộp lại cho sáng và ít nhiễu. Điều kiện là máy phải đứng yên: tựa lên balo, tảng đá, lan can, hoặc kẹp lên chân đế nhỏ. Hẹn giờ ba giây để ngón tay bấm không làm rung. Dùng cho giờ xanh, phố núi lên đèn, trăng mọc, bầu trời đầy sao ở nơi tối.
Ảnh toàn cảnh. Hợp với dãy núi dài, vịnh rộng, ruộng bậc thang trải cả sườn đồi. Giữ máy dọc, lia chậm và đều theo mũi tên, xoay quanh chính chiếc điện thoại chứ không quanh người mình. Cảnh có người hay xe đang di chuyển thì dễ bị cắt đôi, nên chọn lúc vắng.
Ảnh động. Nhiều máy chụp kèm một đoạn ngắn vài giây; từ đó chọn kiểu phơi sáng dài, làm thác nước, suối, sóng vỗ đá thành dải mềm như lụa. Cũng cần máy đứng yên. Hợp với nước chảy, mây trôi nhanh qua đỉnh núi.
Ống kính góc rộng. Nếu máy có, dùng cho cảnh thật rộng hoặc khi không lùi được. Đặt một vật gần ở tiền cảnh để góc rộng không trống, và giữ máy thẳng, vì góc rộng làm cây cối, cột điện ở mép ảnh nghiêng vào trong.
Làm dở và làm được với điện thoại
Phần lớn ảnh phong cảnh điện thoại kém không vì máy kém mà vì vài thói quen.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Zoom số hết mức để chụp núi xa | Dùng ống kính tele có sẵn của máy nếu có; không thì chụp rộng rồi cắt nhẹ, hoặc đi gần hơn |
| Để máy tự đo sáng, trời cháy trắng | Chạm vào trời, kéo phơi sáng xuống |
| Giơ máy chụp trong tối, ảnh nhoè | Bật chế độ đêm, tựa máy lên balo, đá, lan can; giữ yên tới khi máy báo xong |
| Chụp panorama lia nhanh, ảnh gãy | Lia chậm, đều, giữ máy thẳng đứng, xoay quanh chính điện thoại chứ không quanh người |
| Bật flash chụp cảnh đêm | Tắt flash; flash chỉ chiếu sáng được vài mét trước mặt |
| Chụp năm trăm tấm giống nhau | Chụp vài tấm mỗi góc, đổi góc, rồi cất máy mà nhìn |
Chụp trong lạnh thì pin tụt nhanh; giữ máy trong túi áo trong, chỉ lấy ra khi bấm. Chụp ở biển thì bọc máy trong túi kín, vì cát và hơi muối làm hỏng loa, cổng sạc.
Chỉnh ảnh nhẹ tay: giữ màu như mắt thấy
Trình chỉnh ảnh có sẵn trong điện thoại là đủ. Thứ tự đơn giản: xoay cho thẳng đường chân trời (chân trời nghiêng là lỗi dễ thấy nhất), cắt bớt viền thừa, chỉnh độ sáng nếu ảnh quá tối, kéo phần vùng sáng xuống nếu trời còn hơi cháy, kéo phần vùng tối lên một chút để thấy chi tiết trong bóng. Đến đó là dừng được rồi.
Độ bão hoà và độ sắc nét là hai thanh dễ quá tay nhất. Kéo bão hoà mạnh, lúa thành màu vàng cam giả, biển thành màu xanh như nước hồ bơi, da người đỏ ửng. Kéo nét mạnh, viền núi có quầng sáng trắng. Người từng đến nơi đó nhìn vào biết ngay. Một mẹo: sau khi chỉnh, bật tắt so với ảnh gốc; nếu bản chỉnh trông "đẹp hơn thật", lùi các thanh lại một nửa.
Bộ lọc màu có sẵn thì dùng vừa phải, và đừng dùng một bộ lọc cho mọi tấm. Ảnh bình minh vốn ấm, ảnh sương sớm vốn lạnh; ép tất cả về cùng một tông là xoá mất cái khác nhau của từng khoảnh khắc. Đừng ghép trời từ ảnh khác vào, đừng xoá người, xoá nhà để cảnh trông hoang sơ hơn thực; đó là kể sai về một nơi có thật.
Chụp an toàn, chụp sạch, và biết lúc cất máy
Phần lớn tai nạn khi chụp ảnh phong cảnh xảy ra lúc người ta lùi lại để lấy góc rộng mà không nhìn sau lưng, hoặc trèo ra mép dốc, mỏm đá cho "thoáng". Quy tắc: muốn lùi thì quay người lại, nhìn chỗ đặt chân, rồi mới lùi. Không đứng ra mép vực, mép ta luy, đá ướt sát sóng, lan can cầu; không đứng giữa đường đèo để chụp xe chạy. Chụp ở bãi đỗ, lối đi, chỗ có rào. Có người gặp nạn thì gọi 112 hoặc 115.
Giữ cảnh khi chụp: không bước vào ruộng, vườn để có góc khác; hạ máy sát mép bờ cũng cho cảm giác đứng giữa. Không bẻ cành chắn khung; đổi chỗ đứng. Không bay thiết bị bay chụp ảnh ở nơi chưa được phép. Chụp người dân thì hỏi trước.
Và cái mẹo không liên quan tới máy: khi khoảnh khắc đẹp nhất tới, chụp vài tấm trong một hai phút đầu, rồi cất máy vào túi. Mây trên đỉnh tan trong vài chục phút, mặt trời chạm biển chỉ vài phút. Nhiều người về nhà có năm trăm tấm ảnh hoàng hôn mà không nhớ hoàng hôn trông thế nào. Tấm ảnh là để nhắc, còn việc ngắm thì phải làm bằng mắt.
Câu hỏi thường gặp
Chụp phong cảnh bằng điện thoại giờ nào đẹp nhất?
Thường là khoảng một hai tiếng sau bình minh và trước hoàng hôn, khi nắng xiên làm cảnh có bóng và khối. Riêng biển và suối trong thì cần nắng gần đỉnh đầu để thấy đáy, còn đồi chè, rừng thông hợp với buổi sáng có sương.
Làm sao để chụp ngược sáng mà trời không bị cháy trắng?
Chạm vào vùng trời sáng nhất để máy đo sáng theo đó, rồi kéo thanh phơi sáng xuống một chút. Để chế độ HDR tự động bật. Ảnh hơi tối có thể chỉnh sáng lên sau, còn trời đã cháy trắng thì không lấy lại được.
Vì sao nên đặt một người nhỏ trong ảnh phong cảnh?
Người nhỏ ở góc khung cho người xem thước đo để biết cảnh rộng và cao cỡ nào, đồng thời thêm một câu chuyện. Người đó nên quay lưng hoặc nghiêng, nhìn ra cảnh, mặc áo màu nổi để dễ thấy giữa nền xanh.
Có nên zoom để chụp núi ở xa không?
Hạn chế zoom số tối đa vì ảnh sẽ vỡ hạt, nhoè chi tiết. Nếu máy có ống kính tele thì dùng mức zoom của ống đó; không thì chụp rộng rồi cắt nhẹ, hoặc đi gần hơn, đổi chỗ đứng.
Chụp cảnh ban đêm bằng điện thoại thế nào cho khỏi nhoè?
Bật chế độ đêm, tắt flash, tựa máy lên balo, đá hay lan can hoặc dùng giá kẹp nhỏ, rồi giữ yên cho tới khi máy báo đã chụp xong. Hẹn giờ chụp vài giây để tay không làm rung máy lúc bấm.
Chỉnh ảnh phong cảnh trên điện thoại nên chỉnh những gì?
Xoay thẳng chân trời, cắt viền thừa, chỉnh độ sáng, kéo vùng sáng xuống và vùng tối lên nhẹ. Hạn chế kéo độ bão hoà và độ nét vì dễ ra màu giả. So với ảnh gốc, thấy quá tay thì lùi lại một nửa.