Dã quỳ vàng kín cả đồi khi mùa mưa vừa dứt và trời có một chuỗi ngày nắng liền: ở Tây Nguyên và vùng quanh Đà Lạt, lúc đó thường rơi vào khoảng giữa tháng 10 đến giữa tháng 12, rộ nhất thường quanh tháng 11; ở vài vùng núi phía Bắc có trồng dã quỳ, mùa rộ ngắn hơn, chừng hai tuần quanh giữa tháng 11. Đi sớm khi còn mưa dầm chỉ thấy lác đác vài bụi; đi muộn sau đợt gió khô mạnh thì hoa đã ngả nâu. Muốn thấy cả sườn vàng, hãy nhắm vào tuần thứ hai, thứ ba sau khi những trận mưa chiều thưa dần.
Dã quỳ là hoa mọc dại, cao hơn đầu người, mọc thành bụi dọc đường, bên rẫy, trên đồi trống. Cái người ta nhớ không phải một bông, mà là cả một dải vàng chạy theo con đường hay phủ kín một quả đồi. Bài này nói cách đoán tuần dải vàng ấy dày nhất, giờ nào hoa quay về phía mình, đứng ở đâu cho an toàn khi phần lớn dã quỳ mọc sát mép đường, và chụp sao cho màu vàng không cháy.
Vì sao có năm vàng rực, có năm chỉ lác đác
Dã quỳ sống nhờ mùa mưa và nở khi mùa mưa kết thúc. Suốt mấy tháng mưa, bụi cây vươn cao, lá xanh rậm; tới khi trời bắt đầu khô và nắng nhiều, cây ra nụ rồi bung hoa gần như đồng loạt. Vì vậy mùa dã quỳ đi theo ngày dứt mưa chứ không theo một ngày trên lịch. Năm nào mưa kéo dài sang cuối tháng 10, hoa nở muộn và dồn lại; năm mưa dứt sớm, hoa nở sớm hơn và rải dài hơn.
Có ba kiểu năm hay gặp. Năm mưa dứt gọn rồi nắng liền là năm vàng rực, cả đồi bung cùng lúc trong chừng hai tuần. Năm mưa dai, ngày nắng ngày mưa, hoa nở rải rác, bụi này vàng bụi kia còn nụ, cảnh trông lốm đốm. Năm có đợt gió khô lạnh mạnh ngay giữa mùa, hoa đang rộ có thể héo mép và tàn nhanh hơn. Không ai đoán trước được năm nào thuộc kiểu nào, nhưng bạn đọc được trong lúc nó diễn ra.
Một chi tiết nhỏ người ở Tây Nguyên hay nói: khi dã quỳ bắt đầu vàng dọc đường thì mùa mưa coi như đã hết, và cũng là lúc người ta chuẩn bị thu hoạch cà phê. Bạn có thể dùng chính điều đó làm dấu hiệu: hỏi người quen ở vùng đó xem mưa chiều đã thưa chưa, cà phê đã bắt đầu chín đỏ chưa. Hai câu trả lời ấy nói nhiều hơn mọi bài liệt kê tháng.
Đọc pha dã quỳ từ một bụi ven đường
Không cần đi khắp nơi mới biết mùa đang ở đâu. Một bụi dã quỳ ven đường đủ kể cho bạn nghe, chỉ cần nhìn kỹ hơn một chút.
| Pha | Bụi cây trông thế nào | Cả vùng thường ra sao | Còn đi được không |
|---|---|---|---|
| Nụ | nụ xanh tròn đầu cành, vài bông vàng hé | xanh là chính, vàng lấm tấm | đi được nếu thích chụp cận, chưa có đồi vàng |
| Đang rộ | hoa kín ngọn, cánh vàng tươi, ít bông nâu | dải vàng liền dọc đường, đồi vàng từng mảng | đi ngay, đây là tuần đẹp nhất |
| Cuối rộ | nhiều bông đã rụng cánh, nhuỵ nâu | vàng nhưng xỉn, loang nâu | còn đẹp nhìn xa, gần thấy xơ |
| Tàn | nhuỵ khô nâu, lá bắt đầu khô | đồi chuyển nâu xám | bỏ qua, chờ năm sau |
Nếu xin được ảnh chụp trong tuần, hãy nhìn tỷ lệ bông nâu trên một bụi. Dưới một phần mười là đang rộ; quá một phần ba là đã cuối. Cách đọc này chính xác hơn mọi lời kể "đang đẹp lắm", vì với người ở gần, dã quỳ năm nào cũng đẹp.
Giờ trong ngày: hoa quay về phía nắng
Dã quỳ là họ cúc, bông hoa có xu hướng hướng về phía nắng. Buổi sáng, phần lớn bông trên một sườn đồi quay về hướng đông; đứng ở phía đông nhìn sang, bạn thấy mặt hoa. Đứng ngược lại thì chỉ thấy lưng hoa và cuống. Đây là lý do có người chụp cả đồi vàng rực, người khác cùng chỗ lại ra ảnh xanh nhiều hơn vàng: họ đứng sai phía.
Sáng sớm, khoảng bảy tám giờ, hoa còn đẫm sương, cánh hơi cụp, màu chưa lên hết. Từ khoảng chín giờ tới trước trưa, cánh mở hẳn, vàng tươi nhất, nắng xiên vừa đủ tạo khối cho từng bụi. Đây là khung chắc ăn nhất cho cảnh cả đồi. Trưa nắng gắt, màu vàng dễ chói, bụi cây không có bóng nên trông phẳng.
Chiều muộn là lúc của ảnh ngược sáng. Đứng ở phía đông của bụi, nhìn về phía mặt trời đang xuống, cánh vàng mỏng sáng viền trên nền trời cam. Có một khoảnh khắc ngắn, khoảng mười lăm phút trước khi mặt trời chạm dãy núi, cả dải dã quỳ dọc đường ánh lên như được thắp. Sau đó trời tối nhanh; nếu đang ở đường đèo, đó là lúc nên quay về.
Đứng ở đâu: lề rộng, đồi trống, chỗ cao nhìn xuống
Phần lớn dã quỳ mọc sát đường, nên chỗ đứng là chuyện an toàn trước khi là chuyện đẹp. Đừng dừng xe ngay khúc cua có bụi hoa đẹp, đừng đứng trên làn xe để chụp ngược lại. Tìm đoạn đường thẳng, có lề rộng, dắt xe vào hẳn bên trong, bật đèn khẩn cấp. Xe tải và xe khách chạy đường đèo Tây Nguyên khá nhanh, và người lái không chờ thấy một người đứng giữa đường chụp hoa.
Cảnh cả đồi vàng thường nhìn rõ nhất từ chỗ cao hơn một chút: một khúc đường vòng phía trên, một mỏm đồi trống có lối mòn, một bãi đất phẳng ở rìa rẫy. Từ đó thấy dải vàng chạy theo đường, mảng vàng phủ sườn đối diện, và những rẫy cà phê xanh đậm xen giữa. Dã quỳ trên đồi nhiều khi nằm trong đất của người ta, nên nếu phải băng qua rẫy, hỏi chủ trước.
Ở lại bao lâu? Nếu cảnh bạn muốn là cả đồi, một buổi sáng ở một chỗ là đủ để thấy nắng chuyển từ xiên sang thẳng. Nếu muốn ảnh ngược sáng buổi chiều, đến trước lúc mặt trời lặn ít nhất một tiếng để chọn chỗ, đừng tìm chỗ khi nắng đã sắp tắt.
Mang theo gì và an toàn trên đường hoa
Mùa dã quỳ là mùa khô đẹp trời, nhưng đường đi có những rủi ro riêng.
- Áo khoác nhẹ cho sáng và tối. Ngày nắng ấm nhưng sáng sớm và tối trên cao nguyên se lạnh, gió mạnh khi chạy xe.
- Áo dài tay, quần dài. Bụi dã quỳ cao, lá ráp, có khi có kiến và côn trùng; len vào bụi bằng tay trần dễ xước.
- Kính râm, mũ, kem chống nắng. Nắng cao nguyên mùa khô gắt hơn cảm giác vì gió mát.
- Đèn xe và áo phản quang nếu chạy tối. Đường đèo không có đèn, sương có thể xuống sau hoàng hôn.
- Không len sâu vào bụi rậm ven taluy. Dưới bụi có thể là rãnh sâu, mép taluy sụt, hoặc rắn ở chỗ ẩm.
- Ong. Mùa dã quỳ là mùa ong lấy mật; người dị ứng ong đốt mang theo thuốc mình vẫn dùng, bị đốt mà khó thở, sưng mặt thì gọi 115 ngay.
- Đi theo nhóm nhỏ. Có người đứng canh xe phía sau khi người kia chụp sát đường.
Đừng bẻ cành dã quỳ mang theo làm đạo cụ. Hoa cắt rời chỉ tươi chừng một buổi, và dải hoa ven đường là thứ cả trăm người sau còn muốn thấy. Ở nhiều nơi, người dân cũng giữ dã quỳ quanh rẫy làm hàng rào và chắn gió.
Chụp dã quỳ bằng điện thoại cho vàng không cháy
Giảm phơi sáng một nấc. Màu vàng rất dễ bị điện thoại làm cháy thành trắng chanh. Chạm vào một bông vàng để lấy nét, rồi kéo thanh sáng xuống một chút cho cánh có gân.
Đứng cùng phía với nắng nếu muốn thấy mặt hoa. Buổi sáng đứng ở phía đông, chiều đứng ở phía tây nếu muốn ảnh xuôi sáng. Muốn ngược sáng thì làm ngược lại, nhưng chấp nhận chỉ thấy viền cánh.
Người nhỏ, áo màu lạnh. Một người mặc áo xanh đậm hay xanh than đứng trên lề rộng, nhỏ trong khung, nổi hẳn trên nền vàng. Áo vàng, áo cam sẽ lẫn.
Dùng dải hoa làm đường dẫn. Đứng ở đầu một đoạn đường thẳng có dã quỳ hai bên, để dải vàng chạy từ góc dưới khung vào sâu bên trong. Chỉ làm khi đứng ở lề, không đứng giữa đường.
Chụp cận một bông có ong. Đến gần một bụi ở mép lề, chờ ong đậu, bấm liên tiếp. Không cần zoom; tiến lại gần là nét hơn.
Chỉnh nhẹ, đừng đẩy bão hoà. Vàng đã đủ đậm, tăng thêm là thành cam loè. Thường chỉ cần tăng chút tương phản và giảm vùng sáng.
Một buổi đi dã quỳ: trước, trong và sau
Dưới đây là nhịp của một buổi sáng đón dã quỳ mà người hay đi thường làm, từ tối hôm trước tới lúc về. Không cần làm đủ, nhưng thứ tự này giúp tránh phần lớn những lần hụt.
- Tối hôm trước: xem dự báo cho sáng mai. Trời quang, không mưa là đi; có mưa rào buổi sáng thì lùi sang chiều hoặc hôm sau, vì hoa ướt cụp và đường đất trơn.
- Hỏi một câu: nhắn người quen hay chủ chỗ nghỉ xem đoạn đường định đi có dã quỳ vàng chưa, nhờ chụp một tấm. Thấy nhiều bông nâu thì đổi hướng lên chỗ cao hơn, thường nở muộn hơn.
- Xuất phát sớm hơn bạn nghĩ: có mặt ở đoạn đường hoa khoảng tám giờ, đi chậm một lượt để xem, chưa dừng chụp vội.
- Chọn một chỗ: đoạn thẳng có lề rộng, hướng nhìn có nắng chiếu từ phía sau hay bên cạnh, có dải hoa chạy xa hoặc sườn đồi vàng đối diện.
- Ở lại một tiếng: từ khoảng chín đến mười giờ hoa mở dần, mây trôi làm sườn đồi sáng tối liên tục; chờ lúc cả dải cùng có nắng.
- Trưa: nghỉ ở chỗ có bóng râm, uống nước. Đây không phải giờ chụp toàn cảnh.
- Chiều, nếu còn sức: quay lại một chỗ hướng tây để chụp ngược sáng, đến trước khi nắng tắt ít nhất một tiếng.
- Về: rời đèo trước khi tối hẳn, kiểm lại túi rác đã mang theo, không để lại chai nước nào dưới bụi hoa.
Cái không cần làm là chạy hết con đường này sang con đường khác trong một ngày để "gom" thật nhiều điểm dã quỳ. Mùa rộ thì đường nào trong vùng cũng vàng tương tự; chọn một đoạn, đứng đúng giờ, thường được nhiều hơn.
Câu hỏi thường gặp
Dã quỳ nở rộ vào tháng mấy?
Ở Tây Nguyên và quanh Đà Lạt thường vào khoảng giữa tháng 10 đến giữa tháng 12, rộ nhất thường quanh tháng 11, khi mùa mưa vừa dứt. Năm mưa dai thì hoa muộn và nở rải rác hơn, nên xem tin mưa trước khi đi.
Làm sao biết dã quỳ đang rộ hay đã tàn?
Nhìn một bụi ven đường: hoa kín ngọn, ít bông nâu là đang rộ; nhiều bông rụng cánh, nhuỵ nâu là đã cuối. Xin người quen ở đó một tấm ảnh chụp trong tuần sẽ chính xác hơn lời kể chung chung.
Vì sao đứng một phía chụp dã quỳ thì vàng, phía kia lại xanh?
Bông dã quỳ hướng về phía nắng, nên buổi sáng phần lớn bông quay về hướng đông. Đứng ở phía đó thì thấy mặt hoa, đứng ngược lại chỉ thấy lưng hoa và lá, ảnh xanh nhiều hơn vàng.
Giờ nào ngắm dã quỳ đẹp nhất?
Từ khoảng chín giờ tới trước trưa là khung chắc ăn cho cảnh cả đồi vì hoa mở hẳn và nắng còn xiên. Chiều muộn hợp với ảnh ngược sáng, khi cánh vàng sáng viền trên nền trời cam.
Dừng xe chụp dã quỳ ven đèo có an toàn không?
An toàn nếu dừng ở đoạn thẳng có lề rộng, dắt xe vào hẳn bên trong và bật đèn khẩn cấp. Không dừng ở khúc cua, không đứng trên làn xe để chụp, và nên có người đứng canh phía sau.
Có nên hái dã quỳ làm đạo cụ chụp ảnh không?
Không nên. Hoa cắt rời héo chỉ sau một buổi, còn bụi ven đường là cảnh chung của mọi người đi sau. Nhiều bụi lại nằm trong đất rẫy, người dân giữ làm hàng rào và chắn gió.