Thác Tây Nguyên thường đầy và trắng đẹp nhất khoảng tháng tám đến tháng mười, nửa sau mùa mưa, khi đất đã no nước nên mỗi trận mưa đổ hết xuống sông suối. Đầu mùa, khoảng tháng năm tháng sáu, thác mới dày lên và còn đục; sang tháng mười một mưa thưa, thác vẫn đầy và nước trong hơn, là tuần đẹp cho người ngại đường trơn. Ngày đi nên chọn sau một hai ngày ít mưa, đi buổi sáng, về trước cơn mưa chiều.
Thác ở đây có kiểu riêng: nhiều thác đổ qua những vách đá bazan đen, rộng như một tấm màn hoặc thành nhiều bậc, quanh là rừng và rẫy cà phê. Những ví dụ quen thuộc là các thác trên sông Sêrêpốk quanh Buôn Ma Thuột, các thác quanh Đà Lạt và Bảo Lộc, các thác trên cao nguyên đất đỏ quanh Pleiku. Phần dưới không đi từng thác, mà nói cái chung: khi nào đi, đọc nước thế nào, đường đất đỏ ra sao, đứng chỗ nào, và chuyện hồ thuỷ điện phía trên thác.
Mùa nước ở Tây Nguyên đến và đi thế nào
Tây Nguyên có hai mùa rõ rệt. Mùa khô thường từ khoảng tháng mười một đến tháng tư, nắng, gió, bụi đỏ, nhiều thác gầy chỉ còn vài dải. Mùa mưa thường từ khoảng tháng năm đến tháng mười, mưa nhiều nhất vào giữa và cuối mùa. Kiểu mưa ở đây hay là buổi sáng trời trong, trưa mây kéo lên, chiều đổ một trận mưa rào to, tối tạnh. Có những tuần mưa dầm liền mấy ngày khi có áp thấp hay bão từ biển vào.
Thác đi theo nhịp đó nhưng chậm hơn một nhịp. Những trận mưa đầu mùa phần lớn ngấm vào đất bazan khô và rẫy cà phê, sông suối chưa lên bao nhiêu. Phải sau vài tuần, khi đất đã no, mưa mới chảy tràn xuống suối, và thác bắt đầu đầy hẳn. Đó là lý do tháng năm tháng sáu thác chưa đẹp dù mưa đã nhiều, còn tháng chín tháng mười thì một trận mưa chiều đủ làm thác dày thêm trông thấy sáng hôm sau.
Năm nào mưa đến muộn, nắng hạn kéo dài, thì cả chuỗi lùi lại vài tuần. Năm có bão áp thấp nhiều thì thác đầy sớm nhưng cũng nhiều ngày đục. Trước chuyến đi, xem bản tin thời tiết chính thức cho khu vực Tây Nguyên trong tuần đó, đặc biệt các cảnh báo mưa lớn, lũ quét.
Tháng nào thác trông ra sao
Bảng này tính cho thác cỡ vừa và lớn ở Tây Nguyên, mốc "thường vào khoảng". Thác nhỏ trong rừng lên xuống nhanh hơn; thác trên sông lớn chịu thêm ảnh hưởng của hồ thuỷ điện phía trên.
| Khoảng thời gian | Thác trông thế nào | Ghi chú cho người đi |
|---|---|---|
| Tháng năm, tháng sáu | Dày lên dần, nước đục đỏ sau mỗi trận mưa, cây quanh thác xanh lại | Ít người, đường bắt đầu trơn; hợp người thích xem thác đổi mùa |
| Tháng bảy, tháng tám | Đầy, nhiều bụi nước, ngày mưa liền thì đỏ, ngày nắng xen thì trắng | Canh ngày sau mưa; vắt rừng bắt đầu nhiều ở lối đi ẩm |
| Tháng chín, tháng mười | Đầy nhất, thác rộng nhất, tiếng to nhất | Đẹp nhất về khí thế; cũng là lúc dễ có mưa lớn, nước lên nhanh |
| Tháng mười một | Vẫn đầy, nước trong hơn, trời quang, có nắng xiên buổi sáng | Cân bằng nhất cho gia đình và người chụp bằng điện thoại |
| Mùa khô sau đó | Gầy dần, vách đá lộ, vũng chân thác trong | Yên, đi lại dễ; không có cảnh mùa nước lớn |
Tháng mười một còn có một cái được: mùa hoa dã quỳ bắt đầu vàng ven đường ở nhiều nơi trên cao nguyên. Một chuyến đi thác vào tuần chuyển mùa thường thấy cả thác đầy lẫn những vạt hoa vàng hai bên đường, mà không phải lội bùn.
Dấu hiệu cho biết tuần này thác đang đẹp
Chiều nào cũng có mưa rào mà sáng ra trời trong. Đây là nhịp lý tưởng của giữa và cuối mùa: thác được tiếp nước đều đặn, buổi sáng đi xem lại khô ráo. Một tuần như vậy đáng đi hơn tuần mưa dầm cả ngày.
Suối nhỏ ven đường đã chảy thành dòng. Trên đường vào, để ý những con suối nhỏ băng qua đường hay những rãnh nước bên rẫy. Chúng chảy róc rách cả buổi sáng là đất đã no nước, thác lớn chắc chắn đang đầy.
Nước sông ở cầu gần nhất màu vàng nhạt chứ không đỏ. Đỏ đậm là vừa có mưa lớn, thác đang đục. Vàng nhạt hoặc ngả trắng là đợt mưa đã qua vài ngày, thác vẫn đầy mà màu đẹp hơn.
Không có cảnh báo áp thấp, bão hay mưa lớn trong vài ngày tới. Mưa do áp thấp ở Tây Nguyên có thể kéo dài nhiều ngày, gây lũ quét ở suối nhỏ. Có cảnh báo như vậy thì hoãn, dù ảnh thác hôm đó chắc chắn rất to.
Người dân gần thác nói "mấy hôm nay nước về". Người làm rẫy, người trông xe quanh thác biết rõ mực nước từng ngày, kể cả chuyện hồ phía trên có đang xả hay không. Hỏi một câu trước khi xuống dốc là thói quen tốt.
Chuyện hồ thuỷ điện: thác có khi đầy, có khi cạn lạ
Nhiều thác trên những con sông lớn ở Tây Nguyên nằm dưới các đập thuỷ điện. Lượng nước qua thác không còn chỉ theo mưa, mà theo việc hồ phía trên giữ hay xả nước. Có những ngày giữa mùa khô thác bỗng đầy vì nhà máy chạy nhiều; có những ngày giữa mùa mưa thác lại gầy bất thường vì hồ đang tích nước. Người dân gần đó thường nói "hôm nay thác có nước" hay "hôm nay thác khô" như nói chuyện thời tiết.
Điều đó có hai hệ quả cho người đi xem. Thứ nhất, ảnh cũ trên mạng chụp tháng nào không nói được gì nhiều về tháng bạn đi; hỏi trước tình hình nước tuần đó mới chắc. Thứ hai, và quan trọng hơn, khi hồ phía trên xả nước, mực nước ở lòng sông phía dưới có thể lên rất nhanh, dù trời ở chỗ bạn đứng đang nắng.
Vì vậy ở những thác nằm dưới hồ thuỷ điện, không xuống lòng sông, không ngồi trên những bãi đá giữa dòng dù đá đang khô, và chú ý còi, loa thông báo nếu có. Thấy nước đang lên quanh chân, dù chậm, cũng đi lên bờ ngay theo lối lên cao, không lội ngang dòng. Mùa mưa, khi có thông báo xả lũ cho vùng đó, hoãn việc xuống chân thác.
Đường đất đỏ, vắt rừng và những thứ cần mang
Đường xuống nhiều thác Tây Nguyên là bậc đất, bậc đá xen rễ cây trong rừng. Mùa mưa, mấy thứ dưới đây quyết định bạn đi nhẹ nhàng hay lấm lem cả buổi.
- Giày đế có rãnh sâu hoặc dép quai hậu đế cao su mềm. Đất bazan ướt bám thành lớp trơn và dính; đế phẳng gần như trượt tự do trên bậc dốc.
- Tất cao cổ, quần dài bó ống. Mùa mưa, vắt rừng nhiều ở lối đi ẩm dưới tán cây. Nhét ống quần vào tất là cách đơn giản để hạn chế. Vắt bám thì gỡ ra, rửa vết cắn bằng nước sạch, không cần hoảng.
- Áo mưa mỏng và túi chống nước. Cơn mưa chiều đến nhanh; bụi nước ở thác lớn cũng làm ướt như mưa.
- Áo khoác nhẹ. Sáng sớm và lúc mưa, vùng cao nguyên như Đà Lạt, Bảo Lộc khá lạnh, nhất là khi người đã ướt.
- Nước uống, đồ ăn nhẹ, sạc dự phòng, đèn pin nhỏ. Lối lên từ chân thác thường dài và dốc hơn lúc xuống; trong rừng trời tối sớm khi mây dày.
Đi xe máy trên đường đất đỏ vào thác mùa mưa: đi chậm, giữ khoảng cách, tránh phanh gấp ở dốc. Gặp đoạn bùn sâu hay nước chảy ngang đường thì dắt bộ hoặc quay lại, đừng cố vượt.
Đứng ở đâu để thấy thác bazan rộng và khô người
Thác bazan mùa nước thường rộng hơn cao, và cái đẹp nằm ở chiều ngang: một tấm màn trắng đổ qua vách đá đen, hoặc nhiều bậc nối nhau. Đứng chính giữa ngay dưới chân thác thì chỉ thấy một mảng trắng và ướt sũng sau vài phút. Chỗ đứng hay nhất thường là một bãi đá hay một chòi ngắm lệch sang một bên, cách chân thác vài chục mét, nhìn chéo được cả chiều ngang thác lẫn vũng nước phía dưới.
Một số thác có lối ngắm từ trên cao, ở mép phía trên đầu thác. Ở đó chỉ đứng sau lan can, không bước ra phần đá phẳng sát mép nơi nước bắt đầu đổ: đá ở đó trông khô nhưng thường có màng rêu mỏng, và dòng chảy trên mặt đá nhanh hơn mắt thấy. Mép vách bazan có những khối đá nứt dọc, có thể sập sau mùa mưa dài.
Thời gian hợp lý: đến khoảng tám chín giờ sáng khi đường đã ráo hơn, ở lại một đến hai tiếng, rời trước khoảng một hai giờ chiều khi mây bắt đầu dày. Buổi sáng tuần chuyển mùa, nắng xiên chiếu vào màn bụi nước thường cho cầu vồng ở những thác quay mặt về phía đông, nơi bạn đứng nhìn về hướng tây, lưng đón nắng sáng.
An toàn, giữ thác sạch và mẹo chụp bằng điện thoại
Ba việc phải nhớ ở thác Tây Nguyên mùa nước: không tắm hay bơi ở vũng chân thác, kể cả chỗ trông lặng, vì dòng xoáy dưới thác lớn kéo người xuống rất mạnh; không đứng hay ngồi trên đá giữa dòng, vì nước có thể lên do mưa đầu nguồn hoặc do hồ phía trên xả; rời đi ngay khi nghe sấm, thấy nước đục lên hay có cành cây trôi nhiều. Nơi có biển cấm thì không vào, dù có người khác đang ở đó. Gặp nạn, gọi 112 để báo cứu nạn hoặc 115 nếu cần cấp cứu.
Giữ thác sạch: mang rác ra, không khắc chữ lên đá, không hái phong lan hay bẻ cây quanh thác. Đi qua rẫy cà phê của dân để vào thác thì đi đúng lối mòn, không bứt quả, không đi tắt qua vườn khi chưa hỏi.
Chụp bằng điện thoại: chạm vào phần nước trắng để đo sáng, kéo độ sáng xuống nhẹ cho bọt nước giữ chi tiết và vách đá đen không bị xám. Chụp ngang để lấy được chiều rộng của thác, đặt một người nhỏ đứng trên đá khô ở góc dưới để thấy quy mô. Lau mặt kính sau mỗi lần chụp vì bụi nước. Nếu tựa được điện thoại lên đá hay lan can, thử chế độ ảnh động rồi chọn hiệu ứng phơi sáng lâu để nước thành dải mềm.
Câu hỏi thường gặp
Thác Tây Nguyên đẹp nhất vào tháng mấy?
Thường khoảng tháng tám đến tháng mười khi thác đầy nhất, và tháng mười một khi thác còn đầy mà nước trong, trời quang. Mùa mưa mỗi năm đến sớm muộn khác nhau, nên xem dự báo thời tiết chính thức cho Tây Nguyên trước chuyến đi.
Vì sao đầu mùa mưa thác Tây Nguyên chưa đầy?
Vì những trận mưa đầu ngấm vào lớp đất bazan khô và vườn rẫy, sông suối chưa lên bao nhiêu. Phải sau vài tuần đất no nước, mưa mới chảy tràn xuống suối và thác mới đầy hẳn.
Hồ thuỷ điện ảnh hưởng thế nào đến thác?
Với thác nằm dưới đập, lượng nước qua thác phụ thuộc việc hồ giữ hay xả nước, nên có ngày đầy bất thường, có ngày gầy bất thường. Khi hồ xả, nước ở lòng sông phía dưới có thể lên nhanh dù trời nắng, nên không ngồi trên đá giữa dòng.
Đi thác Tây Nguyên mùa mưa nên đi buổi nào?
Nên đi buổi sáng, khoảng tám chín giờ khi đường đã ráo hơn, và rời trước khoảng một hai giờ chiều. Mưa ở Tây Nguyên hay đổ vào buổi chiều, kèm sấm sét, và đường đất đỏ trơn hơn hẳn sau mưa.
Có vắt khi đi thác Tây Nguyên mùa mưa không?
Có ở nhiều lối đi ẩm dưới tán rừng. Mang tất cao cổ, nhét ống quần vào tất, kiểm tra chân sau mỗi đoạn đi. Bị vắt bám thì gỡ ra, rửa vết cắn bằng nước sạch; vết cắn chảy máu một lúc rồi tự cầm.
Có nên tắm ở thác Tây Nguyên mùa nước?
Không nên. Dòng xoáy dưới chân thác lớn mùa nước rất mạnh dù mặt nước trông lặng, và nước có thể lên nhanh do mưa đầu nguồn hoặc hồ phía trên xả. Nơi có biển cấm tắm thì tuyệt đối không xuống.