CanhTuong.comCảnh Tượng
Thác nước và sông suối mùa nước lớn

Lũ quét khi đi suối: dấu hiệu nước lên nhanh và đường thoát trong vài phút đầu

Lũ quét ở suối thường đến khi chỗ bạn đứng trời vẫn nắng. Năm dấu hiệu báo trước, cách chọn chỗ ngồi có đường thoát và việc làm trong vài phút đầu khi nước bắt đầu lên.

Boulder-strewn mountain stream under dark storm clouds gathering upstream, afternoon, a small hiker in a pink jacket climbing the bank to higher ground, long shot

Lũ quét ở suối và thác thường đến từ mưa lớn ở phía thượng nguồn, có khi cách chỗ bạn đứng vài cây số và trời chỗ bạn vẫn nắng. Năm dấu hiệu cần rời lòng suối ngay: nước đột ngột đục, có lá cây, cành củi và bọt trôi nhiều; mực nước dâng lên dù chậm; tiếng ầm như tiếng xe tải hay tiếng sấm kéo dài từ phía trên; nước bỗng giảm hẳn một cách lạ; mây đen dày đặc trên đỉnh núi đầu nguồn. Việc làm là leo lên chỗ cao theo hướng vuông góc với dòng chảy, không chạy dọc lòng suối, không lội qua dòng, không quay lại lấy đồ.

Bài này dành cho người đi chơi suối, đi xem thác, đi bộ dọc khe núi trong mùa nước, không phải người sống ở vùng lũ. Khoảnh khắc ở đây là thứ bạn không muốn gặp: vài phút giữa lúc nước suối còn hiền và lúc nó thành một dòng nâu đỏ cuốn đá tảng. Biết đọc dấu hiệu và chọn chỗ ngồi có đường thoát từ trước là phần lớn sự an toàn; phần còn lại là không chần chừ.

Vì sao lũ ở suối đến nhanh đến vậy

Suối vùng núi có lưu vực hẹp và dốc. Khi một cơn mưa lớn rơi trên sườn núi phía trên, nước không kịp ngấm mà dồn hết xuống khe, các khe nhỏ đổ về một suối chính, và chỉ trong vài chục phút mực nước ở chỗ bạn có thể dâng lên cả mét. Lũ kiểu này không lên từ từ như nước sông đồng bằng; nhiều người kể lại rằng nó đến như một bức tường nước đục mang theo cây và đá.

Cái nguy hiểm nhất là sự lệch nhau giữa chỗ mưa và chỗ người. Bạn ngồi trên bãi đá giữa lòng suối, trời trong, nắng chiếu, thì phía sau ngọn núi kia đang có giông. Không có giọt mưa nào rơi trên đầu để báo. Đó là lý do câu "trời ở đây nắng mà" chưa bao giờ là lý do để ở lại.

Lũ quét cũng không chỉ có trong mùa mưa chính. Giông đầu mùa, giông trái mùa giữa mùa khô vẫn có thể gây ra những đợt nước lên nhanh ở suối nhỏ. Mùa mưa thì nguy cơ cao hơn hẳn, nhất là sau vài ngày mưa liên tục khi đất đã no nước, và trong những đợt có bão hay áp thấp vào đất liền.

Năm dấu hiệu, và việc làm ngay khi thấy

Nước đổi màu. Suối đang trong hay vàng nhạt bỗng chuyển đục nâu, đỏ. Đó là nước mang đất từ sườn núi vừa có mưa. Không cần chờ dấu hiệu thứ hai, bắt đầu đi lên bờ cao.

Rác rừng trôi nhiều bất thường. Lá tươi, cành gãy, củi khô, bọt trắng tụ thành mảng trôi nhanh hơn lúc nãy. Nước đã quét qua những chỗ trước đó khô ở phía trên.

Mực nước dâng, dù chỉ một chút. Tảng đá vừa ngồi khô giờ láng nước, vạch nước trên chân bạn cao hơn mấy phân sau vài phút. Nước lên chậm lúc đầu không có nghĩa sẽ lên chậm mãi.

Tiếng ầm lạ từ phía thượng nguồn. Tiếng gầm trầm và kéo dài, tiếng đá lăn lục cục, tiếng cây gãy. Tiếng thác quen thuộc đổi giọng to và nặng hơn cũng là dấu hiệu.

Nước bỗng rút hoặc đứng lại lạ thường. Đôi khi cây đổ, đất lở chặn dòng phía trên tạm thời làm nước giảm, rồi vỡ ra một lần. Suối đang chảy bỗng yếu hẳn mà không có lý do là lúc phải lên bờ, không phải lúc lội ra giữa nhặt đá.

Vài phút đầu: làm theo thứ tự này

Khi đã thấy một trong các dấu hiệu trên, đừng bàn nhiều. Nói to một câu ngắn cho cả nhóm, ví dụ "Nước đục rồi, lên bờ ngay", rồi làm.

  1. Lên cao theo hướng vuông góc với dòng chảy. Đi thẳng lên sườn bờ gần nhất, không chạy dọc lòng suối xuôi hay ngược dòng. Lũ chạy nhanh hơn người.
  2. Đừng lội qua dòng để về bờ bên kia, dù xe, đồ đạc, lối về ở bên đó. Nước chảy xiết ngang gối đã đủ quật ngã người lớn. Ở lại bờ bên này, lên cao, chờ.
  3. Bỏ đồ lại. Túi, giày, lều, nồi niêu đều mua lại được. Mất vài chục giây quay lại nhặt là mất đúng khoảng thời gian quyết định.
  4. Lên đủ cao. Cao hơn hẳn các vệt rác, vệt bùn cũ mắc trên cây và vách đá ven suối; đó là mức nước lũ từng lên. Tránh đứng dưới vách dốc đất đang rỉ nước vì có thể sạt.
  5. Đếm người. Khi đã ở chỗ cao, đếm đủ người trong nhóm. Thiếu ai thì gọi to, gọi 112 báo cứu nạn, nói rõ tên suối, lối vào, số người và người mất liên lạc cuối cùng ở đâu. Không tự lao xuống nước tìm.
  6. Chờ, không vội về. Nước lũ quét thường rút sau vài giờ, nhưng có thể có đợt thứ hai. Chỉ lội qua khi nước đã rút hẳn, trong lại, và có người địa phương xác nhận.

Nếu lỡ bị nước cuốn: nằm ngửa, chân hướng về phía hạ lưu để đạp vào đá, tay quạt để lái dần về phía bờ, không cố đứng dậy giữa dòng xiết vì chân có thể kẹt vào khe đá. Người trên bờ cứu người dưới nước thì ném dây, đưa sào, đưa cành cây dài, không nhảy xuống.

Chọn chỗ ngồi có đường thoát ngay từ lúc đến

Phần lớn sự an toàn ở suối được quyết định ngay khi bạn chọn chỗ ngồi nghỉ. Một bãi đá phẳng giữa lòng suối, hai bên là nước, trông rất đẹp để ngồi ăn trưa, nhưng là chỗ không có đường thoát. Một tảng đá ở sát bờ, ngay sau lưng có một lối mòn dẫn lên sườn, mới là chỗ nên chọn.

Khi đến, dành một phút nhìn quanh như người hay đi rừng vẫn làm: vết rác lũ cũ mắc trên cành cây ven suối cao tới đâu, bãi cát có vệt nước mới không, lối nào dẫn lên cao nhanh nhất. Nhìn vách bờ: chỗ bờ thấp, thoải, có cây thì leo lên dễ; chỗ vách đá dựng hay khe hẹp hai bên là vách thì không có lối lên, đừng ở lâu trong những đoạn như thế vào mùa mưa.

Để đồ trên bờ cao chứ không trên bãi đá giữa dòng. Nếu đi đông người, cử một người không mải chơi, chịu trách nhiệm nhìn nước và nhìn trời phía thượng nguồn, mỗi lúc đổi người. Một người chuyên nhìn thì nhóm không bao giờ cùng lúc mải chụp ảnh.

Không dựng lều, không ngủ lại trên bãi cát, bãi sỏi ven suối mùa mưa. Lũ ban đêm là kiểu nguy hiểm nhất vì không ai nhìn thấy nước đổi màu.

Kiểm tra trước khi đi suối mùa mưa

Năm phút kiểm tra ở nhà giảm được phần lớn rủi ro ở suối.

  • Xem bản tin thời tiết chính thức cho vùng núi phía trên suối, không chỉ cho thành phố gần nhất. Có cảnh báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở thì hoãn.
  • Đếm số ngày mưa trước đó. Sau ba bốn ngày mưa liên tục, đất đã no nước, một cơn mưa nữa là chảy thẳng xuống suối.
  • Hỏi người địa phương mấy hôm nay suối thế nào, có đoạn nào hay lên nhanh, có biển cấm hay lối nào bị đóng không.
  • Báo cho người ở nhà bạn đi suối nào, dự định về lúc mấy giờ; quá giờ không liên lạc được thì họ biết mà báo.
  • Mang theo đèn pin, sạc dự phòng, áo mưa, áo khô trong túi chống nước, ít đồ ăn, phòng khi phải chờ nước rút vài giờ trên bờ.
  • Đặt giờ quay về trước khoảng giữa buổi chiều, vì giông vùng núi mùa mưa hay đến sau trưa.

Đi cùng ít nhất hai người khác. Một người gặp chuyện thì một người ở lại, một người đi gọi trợ giúp; ở nhiều thung suối không có sóng điện thoại, phải lên chỗ cao mới gọi được.

Những niềm tin sai về nước suối

Mấy câu dưới đây nghe rất hay ở bãi suối mùa mưa, và đã khiến không ít người ở lại quá lâu.

Nghĩ làThật ra
Trời ở đây nắng thì không có lũLũ đến từ mưa ở thượng nguồn, có thể cách vài cây số và khuất sau núi
Nước lên từ từ thì còn kịpNước ở suối hẹp có thể lên chậm vài phút rồi dâng vọt
Biết bơi thì không saoNước lũ mang đá, cây; người bơi giỏi cũng bị quật vào đá
Ngồi trên tảng đá to là an toànTảng đá to giữa dòng có thể bị nước bao quanh, không còn lối ra
Nước rút rồi thì lội về được ngayCó thể có đợt nước thứ hai; đáy suối sau lũ đổi chỗ, có hố mới

Cái không cần làm: không cần hoảng mỗi khi nghe tiếng suối to. Suối nào cũng ồn; dấu hiệu là tiếng đổi giọng so với lúc bạn mới đến, cộng với màu nước và mực nước. Nhìn cả ba, không nhìn một.

Giữ suối sạch, và chụp ảnh mà không mất đường lùi

Rác để lại ở bãi suối mùa khô sẽ thành rác trôi trong mùa lũ, mắc vào cây, vào đá, trôi xuống tận làng phía dưới. Mang hết rác ra, kể cả vỏ hạt, đầu lọc thuốc lá. Không chặt cây làm củi đốt ở ven suối, không xếp đá chặn dòng làm vũng tắm; những bờ đá xếp đó làm dòng chảy lệch, dễ làm sạt bờ khi nước lên.

Chụp ảnh suối mùa mưa bằng điện thoại: chọn chỗ đứng trên bờ, không đứng trên đá giữa dòng. Trước khi giơ máy, nhìn lại lối lùi sau lưng một lần. Trong lúc chụp, cứ vài phút ngẩng lên nhìn phía thượng nguồn và nhìn màu nước; người mải nhìn màn hình là người cuối cùng biết nước đã đổi. Ảnh đẹp nhất của suối mùa này thường chụp từ bờ cao nhìn xuống, đặt một người nhỏ đứng trên bờ đá khô ở góc khung, chạm vào vùng nước trắng để đo sáng và kéo độ sáng xuống nhẹ. Không cần lội ra giữa cho có góc lạ.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu nào cho biết sắp có lũ quét ở suối?

Nước đột ngột đục, có lá cây, cành củi và bọt trôi nhiều; mực nước dâng; tiếng ầm lạ từ phía trên; nước bỗng giảm hẳn bất thường; mây đen dày trên núi đầu nguồn. Thấy một dấu hiệu là đủ để lên bờ cao ngay.

Gặp lũ quét khi đang ở suối thì chạy hướng nào?

Leo lên chỗ cao theo hướng vuông góc với dòng chảy, tức là lên thẳng sườn bờ gần nhất. Không chạy dọc lòng suối, không lội qua dòng sang bờ bên kia, không quay lại lấy đồ. Lên cao hơn các vệt rác lũ cũ trên cây.

Trời nắng có bị lũ quét không?

Có thể. Lũ quét đến từ mưa lớn ở thượng nguồn, có thể cách vài cây số và khuất sau núi, nên chỗ bạn đứng vẫn nắng. Vì vậy phải nhìn màu nước, mực nước và trời phía đầu nguồn, không chỉ nhìn trời trên đầu.

Nước suối ngang gối có lội qua được không?

Không nên khi nước đang chảy xiết. Nước chảy mạnh ngang gối đã đủ quật ngã người lớn, và dưới đáy có thể có hố, đá trơn. Ở lại bờ bên này, lên chỗ cao, chờ nước rút hẳn và hỏi người địa phương.

Có nên cắm trại qua đêm ven suối mùa mưa?

Không nên dựng lều trên bãi cát, bãi sỏi ven suối trong mùa mưa. Lũ ban đêm nguy hiểm nhất vì không ai thấy nước đổi màu. Nếu buộc phải nghỉ lại, chọn chỗ cao hẳn trên bờ, xa các vệt rác lũ cũ.

Gặp người bị nước cuốn thì làm gì?

Gọi to cho cả nhóm, gọi 112 báo cứu nạn. Từ trên bờ, ném dây, đưa sào hoặc cành cây dài cho người dưới nước bám. Không nhảy xuống, vì người cứu dễ thành người bị nạn thứ hai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138