Mùa hoa núi rừng có ba kiểu chỗ, cần ba cách cư xử: vườn trồng riêng cho khách chụp thì đi đúng lối người ta mở và làm theo người trông vườn; nương của nhà nông trồng để lấy hạt, lấy quả thì đứng ở mép nhìn vào, muốn vào phải xin phép; còn hoa mọc dại ven đường, trên đồi, trong rừng thì chỉ ngắm, không hái, không mở lối mới. Trong cả ba, việc chung là không bẻ, không giẫm, không leo cây và đem rác về.
Nghe đơn giản, nhưng mỗi mùa hoa vẫn có những nương bị giẫm nát ven đường, những cành mận gãy trong vườn, những đồi cỏ bị cào thành chục lối. Phần lớn người làm vậy không cố ý; họ chỉ không phân biệt được mình đang đứng ở kiểu chỗ nào, và không biết một bước chân của mình nhân lên với vài trăm người trong một cuối tuần là thế nào. Bài này giúp nhận ra từng kiểu, chọn giờ đỡ đông, và chụp được ảnh đẹp mà không cần làm hỏng gì.
Nhận ra mình đang đứng ở kiểu chỗ nào
Nhìn qua là phân biệt được, không cần hỏi ai. Mỗi kiểu chỗ kéo theo một cách đi khác nhau.
| Kiểu chỗ | Nhận ra bằng | Được làm | Không làm |
|---|---|---|---|
| Vườn trồng cho khách chụp | có lối đi rõ, có chòi, khung, ghế, có người trông | vào theo lối mở, đứng ở chỗ được chỉ | bước ra khỏi lối, ngồi lên luống, mang hoa ra |
| Nương, vườn của nhà nông | trồng thành luống, không lối riêng, gần nhà dân, có dấu chăm | đứng mép đường, mép bờ; vào khi chủ đồng ý | bước vào luống, kéo cành, rung cây, chạy xe vào |
| Hoa mọc dại, rừng, đồi chung | không ai trồng, mọc rải, có lối mòn sẵn hoặc không | đi lối có sẵn, ngắm, chụp | hái, nhổ bụi, mở lối mới, đốt lửa |
Lẫn lộn giữa kiểu thứ nhất và thứ hai là chuyện hay xảy ra nhất. Thấy người khác đang đứng trong một nương, bạn tưởng nương đó mở cho khách. Thực ra có khi người kia cũng đã tự ý bước vào. Quy tắc dễ nhớ: không có lối đi rõ và không có người trông thì coi như nương của nhà nông, và đứng ở mép. Nếu còn phân vân, tìm ngôi nhà gần nhất và hỏi.
Vườn trồng cho khách: đi lúc nào đỡ đông
Vườn trồng để chụp mọc lên ở nhiều vùng có mùa hoa nổi tiếng: tam giác mạch, cải trắng, cỏ hồng, có khi là hoa được trồng xen để kéo dài mùa. Những vườn này có cái lợi là có lối, có chỗ đứng, chủ vườn chăm cho hoa đều và đẹp. Cái khó là đông, và cách vườn trông lúc đông khác hẳn lúc vắng.
Giờ đỡ đông thường là ngay sau khi vườn mở cửa buổi sáng và một tiếng cuối trước khi đóng. Sáng sớm có thêm cái lợi là hoa còn tươi, sau một đêm không ai đụng tới. Ngày thường vắng hơn hẳn cuối tuần; tuần đầu mùa và tuần cuối mùa vắng hơn tuần rộ. Nếu chỉ đi được cuối tuần, đến lúc vườn vừa mở, đi một vòng xem trước rồi chọn một góc, thay vì đứng chen ở góc mà ai cũng đứng.
Trong vườn, làm theo người trông. Họ biết chỗ nào hoa vừa gieo lại, chỗ nào đất mềm, chỗ nào không được bước. Đừng mang hoa của vườn ra ngoài, kể cả khi thấy bông đã rụng. Không đặt túi, đặt balo lên luống. Đi cùng trẻ nhỏ thì giữ tay trẻ khi đi giữa các luống; trẻ thấy hoa thường muốn chạy ào vào, và một vệt chạy của trẻ để lại dấu cả tuần.
Nương của nhà nông: mép đường, mép bờ và câu xin phép
Phần lớn những cảnh hoa núi rừng đẹp nhất nằm trên đất trồng của người dân: nương tam giác mạch lấy hạt, vườn mận lấy quả, đồi sở lấy dầu, vườn cà phê, nương cải lấy hạt. Với họ, hoa là giai đoạn của mùa vụ, không phải đồ trang trí. Một cành mận gãy là bớt quả, một mảng tam giác mạch bị giẫm là bớt hạt, một luống cải bị đè là bớt giống.
Cách đơn giản nhất là đứng ở mép đường hoặc trên bờ đất giữa các mảnh, không bước vào luống. Từ mép, hạ máy thấp ngang ngọn hoa là đã có cảm giác như đang đứng giữa hoa. Muốn vào sâu hơn, tìm chủ nương. Câu hỏi đơn giản là đủ, ví dụ "Cô ơi, cháu đi trên bờ này vào chụp vài tấm được không ạ?". Nhiều người vui vẻ đồng ý và chỉ đường đi; có người lắc đầu, khi đó cảm ơn và đứng ở ngoài.
Đừng dắt xe máy vào bờ ruộng, bờ nương. Đừng ngồi xuống luống, kể cả khi trông cây có vẻ cứng. Không trèo lên cây mận, cây đào để có góc cao. Không rung cành cho cánh rơi để quay video. Và nếu chủ nương có ý xin một chút tiền vì cho vào, đó là chuyện giữa hai bên; bạn có thể đồng ý hoặc cảm ơn rồi đứng ở mép.
Hoa mọc dại: ngắm mà không mở lối
Dã quỳ ven đường, lau trên đèo, cỏ hồng trên đồi trống, ban trong rừng là hoa không ai trồng. Vì không có chủ cụ thể, người ta hay coi là của ai cũng được hái. Nhưng chính vì không có ai trông, những chỗ này hỏng nhanh hơn. Một bụi dã quỳ bị bẻ dần mỗi ngày vài cành sẽ trơ trọi sau hai cuối tuần. Một đồi cỏ hồng có thêm chục lối đi mới sẽ trông như bị cào.
Đi trên lối mòn có sẵn. Nếu không có lối, đứng ở mép đường, mép đồi, hoặc đi theo một đường duy nhất rồi quay về theo đúng đường đó. Không nhổ bụi hoa mang về trồng; hầu hết cây dại vùng cao không sống nổi ở chỗ khác, và nhổ một bụi là mất cả chỗ đó năm sau.
Cuối năm, đồi cỏ và bụi lau đã khô. Không đốt lửa, không hút thuốc, không thả tàn thuốc. Một mồi lửa nhỏ gặp gió đồi có thể lan rất nhanh, nguy cho cả người đang đứng ngắm. Thấy khói lửa bất thường trên đồi, rời xa theo hướng ngược gió và gọi 112 nếu cần cứu nạn.
Làm dở và làm được ở mọi kiểu chỗ
Gom lại những việc hay thấy nhất trong mùa hoa, kèm cách làm khác cho cùng một mục đích.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Bước vào giữa nương để có ảnh "đứng giữa biển hoa" | đứng ở mép, hạ máy thấp ngang ngọn hoa, để hoa gần choán phần dưới khung |
| Kéo cành mận, cành đào xuống ngang mặt | tìm cành tự nhiên thấp, đứng cạnh chứ không kéo |
| Hái một bó dã quỳ làm đạo cụ | chụp người đứng cạnh bụi hoa đang ở trên cây |
| Đỗ xe máy sát nương, chắn lối vào | đỗ ở lề rộng, cách nương vài chục bước |
| Bày thảm, đồ ăn giữa đồi cỏ | ngồi trên lối đất hoặc bãi trống không có hoa |
| Bật loa to trong vườn | để vườn yên cho người khác và cho chủ vườn đang làm |
| Để lại chai nước, khăn giấy ướt | mang một túi rác riêng và đem về hết |
Có một việc không cần làm: đi tìm cho bằng được một góc "không ai đứng" bằng cách vào sâu những nương không có lối. Góc đẹp ít người nhất thường đến từ giờ, không phải từ chỗ: cùng một mép nương, lúc nắng chiều vắng hơn và đẹp hơn lúc mười giờ sáng.
Chụp đẹp mà không cần bước vào hoa
Phần lớn những ảnh "đứng giữa đồi hoa" bạn thấy được chụp từ mép lối đi, chỉ là đặt máy đúng cách. Mấy mẹo dưới đây làm được bằng điện thoại.
- Hạ máy xuống ngang ngọn hoa. Đứng ở mép, cúi thấp, để hàng hoa gần nhất choán phần dưới khung. Đường đi biến mất, cảnh như phủ kín hoa.
- Người đứng trên lối, chụp từ bên cạnh. Người mẫu đứng trên bờ đất hay lối đá, bạn chụp chéo sang để hoa nằm giữa máy và người.
- Chạm lấy nét vào người, để hoa gần mờ. Hoa mờ ở tiền cảnh cho cảm giác sâu mà không ai phải ngồi trong luống.
- Giảm phơi sáng khi hoa sáng màu. Hoa trắng, hồng nhạt dễ cháy; kéo thanh sáng xuống một chút.
- Không zoom số quá tay. Muốn cận hoa, bước lại gần một chùm ở mép, đừng đứng xa phóng to.
- Chọn giờ nắng xiên. Sáng sớm sau sương và chiều muộn, hoa có khối, người có bóng dài, cảnh đẹp hơn mà vườn lại vắng hơn.
Một người áo xanh mòng két đứng trên lối đá cạnh nương tam giác mạch, chụp nghiêng từ bên cạnh, là kiểu ảnh vừa đẹp vừa không làm dập một cây hoa nào.
Khi thấy người khác làm hỏng cảnh, và khi mình lỡ tay
Đi mùa hoa đủ lâu, bạn sẽ gặp cảnh một nhóm khách bước thẳng vào nương, một người kéo cành mận xuống tạo dáng, hay ai đó bẻ một bó dã quỳ. Phản ứng tự nhiên là bực, nhưng lên tiếng gay gắt thường chỉ khiến hai bên căng thẳng. Một câu nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn, ví dụ "Anh ơi, nương này nhà bác kia trồng lấy hạt đấy, mình đứng ngoài bờ chụp cũng đẹp mà." Nhiều người thật sự không biết, nghe xong là bước ra.
Nếu người ta không nghe, đừng tranh cãi trên bờ nương hay ven đường đèo. Có thể báo cho chủ vườn hoặc người trông vườn, họ có quyền nhắc hơn bạn. Không cần quay video đăng lên để bêu tên ai; điều đó hiếm khi làm nương lành lại.
Còn khi chính mình lỡ tay, ví dụ trượt chân dẫm gãy vài cây, va vào cành làm gãy, thì dừng lại, đừng đi tiếp như không có gì. Nếu chủ nương ở gần, xin lỗi và hỏi có cần đền gì không. Nhiều người sẽ xua tay bỏ qua, nhưng một lời xin lỗi khiến lần sau họ vẫn mở cửa vườn cho khách. Những vùng có mùa hoa đẹp giữ được lâu thường là những vùng mà người dân còn thấy khách đến là chuyện vui chứ không phải chuyện phiền.
Cuối cùng, khi đăng ảnh, đừng kèm lời rủ người khác vào đúng nương đó nếu đó là nương của nhà nông. Một tấm ảnh lan đi có thể kéo cả trăm người tới một mảnh đất trồng chỉ vài sào trong một cuối tuần.
Câu hỏi thường gặp
Có được vào nương hoa ven đường để chụp không?
Chỉ khi chủ nương cho phép. Nương không có lối đi rõ và không có người trông thường là đất trồng của nhà nông, trồng để lấy hạt, lấy quả. Đứng ở mép đường hay mép bờ nhìn vào vẫn chụp được ảnh đẹp.
Làm sao biết đâu là vườn hoa mở cho khách chụp?
Vườn mở cho khách thường có lối đi rõ ràng, có chòi, khung, ghế và có người trông. Nếu không thấy những thứ đó, coi đó là nương của nhà nông. Còn phân vân thì tìm ngôi nhà gần nhất để hỏi.
Đi vườn hoa lúc nào thì vắng người?
Ngay khi vườn vừa mở buổi sáng và một tiếng cuối trước khi đóng thường vắng nhất. Ngày thường vắng hơn cuối tuần, tuần đầu và tuần cuối mùa vắng hơn tuần rộ. Sáng sớm còn có lợi là hoa tươi nhất.
Hái hoa dại ven đường có sao không?
Một người hái vài cành thì không thấy gì, nhưng mùa hoa có hàng nghìn người, bụi hoa sẽ trơ trọi sau vài cuối tuần. Hoa dại cũng héo rất nhanh khi cắt rời. Chụp hoa ngay trên cây là cách giữ cho người sau còn được ngắm.
Chụp ảnh đứng giữa biển hoa mà không giẫm hoa được không?
Được. Đứng ở mép lối đi, hạ máy thấp ngang ngọn hoa để hàng hoa gần choán phần dưới khung, chạm lấy nét vào người. Ảnh trông như người đứng giữa hoa mà không ai phải bước vào luống.
Đi ngắm hoa cùng trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Giữ tay trẻ khi đi giữa các luống vì trẻ thấy hoa hay chạy ào vào. Chọn chỗ có lối rộng, đất bằng, xa mép đường và mép taluy. Dặn trẻ trước rằng hoa để ngắm, không hái, và cho trẻ tự chụp một tấm từ mép lối.