Chờ cảnh mà không gặp là chuyện thường, kể cả với người đi nhiều năm; cách xử lý tốt là chờ thêm một khoảng có giới hạn (thường ba mươi đến bốn mươi lăm phút sau giờ đẹp nhất với mây và bình minh), đã chuẩn bị sẵn một phương án gần đó cho ngày hôm đó, giữ một ngày dư trong chuyến, và đi với tâm thế coi khoảnh khắc là món quà chứ không phải món hàng đã đặt. Thiên nhiên không giữ lịch hẹn với ai.
Bài này không an ủi chung chung. Nó nói cụ thể: dấu hiệu nào cho biết nên chờ thêm, dấu hiệu nào nên về; ba kiểu phương án dự phòng cho từng loại khoảnh khắc; và những việc làm một buổi trượt cảnh trở thành buổi bạn vẫn kể lại.
Vì sao trượt cảnh là chuyện thường
Phần lớn khoảnh khắc thiên nhiên cần nhiều điều kiện xảy ra cùng lúc. Biển mây cần đêm trước trời trong, lặng gió, độ ẩm đủ, thung lũng lạnh hơn đỉnh; thiếu một điều là mây không đọng hoặc trùm kín cả đỉnh. Bình minh rực cần có mây ở trên cao nhưng chân trời phía đông lại hở. Mưa sao băng cần trời quang và không trăng. Dự báo chỉ cho bạn xác suất, không cho lời hứa.
Người hay đi thường nói vui rằng mười lần lên đỉnh thì được ba bốn lần như ý, vài lần tạm được, và vài lần chỉ thấy một màu trắng xoá. Con số cụ thể tuỳ nơi, tuỳ mùa, nhưng tỷ lệ không bao giờ là mười trên mười. Những tấm ảnh hoàn hảo trên mạng là tấm của buổi may mắn; không ai đăng tấm của bốn buổi trượt trước đó.
Biết điều đó trước khi đi làm thay đổi cách bạn sắp xếp: không dồn cả chuyến vào một buổi sáng, không kỳ vọng mọi người đi cùng thấy giống ảnh, và không lái xe liều về khuya chỉ để kịp "thử thêm một chỗ nữa".
Chờ thêm hay về: đọc trời tại chỗ
Biển mây: mây đang dày lên hay đang tan. Nếu trời trên đầu trong mà thung lũng mới chỉ lấm tấm sương, mây có thể còn đang tụ lại; chờ thêm hai mươi, ba mươi phút. Nếu chính đỉnh bạn đứng đã chìm trong mây và gió đang đẩy hơi ẩm lên, khả năng là cả buổi sẽ như vậy.
Bình minh: chân trời phía đông. Một dải sáng mỏng ở chân trời là dấu hiệu tốt, mặt trời có thể ló qua khe đó vài phút. Chân trời phía đông xám đặc, không có chỗ nào sáng hơn, thì màu đẹp khó đến; nhưng ánh sáng dịu sau đó vẫn đáng ở lại.
Hoàng hôn: ở lại sau khi mặt trời lặn. Nhiều hoàng hôn tưởng hỏng vì mây che mặt trời, rồi mười lăm phút sau khi lặn, mây trên cao bỗng hồng rực. Người về sớm nhất thường lỡ phần đẹp nhất.
Đêm sao: mây trôi hay mây đứng. Mây trôi nhanh thì khoảng trời trong sẽ mở ra từng đợt, chờ được. Mây phủ đều, đứng yên, không gió, thì nên ngủ sớm để giữ sức cho đêm sau.
Giới hạn chờ đặt trước khi đi. Quyết định từ trước: "chờ đến bảy giờ rưỡi, không thấy thì về ăn sáng". Đặt giới hạn lúc tỉnh táo đỡ hơn tự thương lượng khi đã lạnh cóng và tiếc công.
Ba kiểu phương án dự phòng
Một phương án B tốt nằm gần, không đòi thêm nhiều giờ lái xe, và có thứ để xem dù trời thế nào. Dưới đây là ba kiểu chia theo khoảnh khắc chính.
| Khoảnh khắc chính | Phương án B cùng buổi | Phương án cho ngày dư |
|---|---|---|
| Biển mây trên đỉnh | Đi xuống lưng chừng núi, đứng ngay dưới tầng mây ngắm sương trôi qua rừng, qua ruộng | Thử lại sáng hôm sau ở cùng chỗ hoặc đỉnh thấp hơn gần đó |
| Bình minh trên biển | Ở lại bãi xem thuyền về bến, nước rút để lộ bãi đá | Chuyển sang hoàng hôn ở bờ hướng tây nếu có gần đó |
| Lúa chín bậc thang | Ngày mù sương thì đi sát xuống một thửa ruộng ven đường, chụp cận bông lúa, người gặt | Chờ nắng xiên buổi chiều; ruộng không chạy đi đâu trong vài ngày |
| Thác mùa nước | Nước quá đục, quá lớn thì ngắm từ chỗ cao xa, không xuống chân thác | Chờ hai ba ngày cho nước bớt đục |
| Đêm mưa sao băng | Mây kín thì ngủ sớm, đặt chuông dậy lúc gần sáng xem trời có hở không | Đêm trước và đêm sau cực đại vẫn có sao băng, ít hơn một chút |
Phương án B nên được chọn từ tối hôm trước, khi còn tỉnh táo và còn sóng điện thoại, chứ không phải tìm lúc năm giờ sáng trên đỉnh đồi.
Một buổi trượt cảnh vẫn đáng đi
Hình dung chị C và con gái mười hai tuổi lên một quả đồi chè lúc năm giờ sáng để chờ biển mây. Đến nơi thì mây trùm kín cả đồi, tầm nhìn chừng hai chục mét. Họ trải tấm lót, rót trà gừng, ngồi nghe tiếng gà gáy dưới bản, tiếng người hái chè gọi nhau trong sương mà không thấy ai. Gần bảy giờ, sương mỏng dần, những hàng chè ướt đẫm hiện ra từng hàng một. Không có tấm ảnh nào giống trên mạng; nhưng ba năm sau con bé vẫn nhắc buổi sáng nghe tiếng mà không thấy người.
Trượt khoảnh khắc chính không có nghĩa là trượt buổi sáng. Lúc chờ, để ý những thứ nhỏ quanh mình: giọt sương trên mạng nhện, đàn chim bay qua thung lũng, màu trời đổi từng phút, mùi khói bếp. Chụp lại những chi tiết đó bằng điện thoại thay vì chụp mãi khoảng trắng trước mặt. Trời mù thì chạm lấy nét vào một vật gần, như một cành cây, một bông hoa dại, để phía sau là sương mờ; ảnh có không khí riêng mà ngày nắng không có.
Cũng đừng đổ lỗi cho ai: người rủ đi, người dự báo, người đăng ảnh. Một chuyến đi chơi mà cả nhóm cằn nhằn suốt đường về thì mất nhiều hơn một buổi trượt cảnh. Người rủ đi nên nói trước với cả nhóm từ tối hôm trước: sáng mai có thể có mây, có thể không; nếu không thì mình ngồi uống trà rồi về ăn sáng. Nói trước một câu như vậy, ai cũng nhẹ lòng, và lúc trời không chiều thì không ai thấy mình bị hứa hão.
Những việc không nên làm khi tiếc cảnh
Cái tiếc dễ đẩy người ta vào những quyết định nguy hiểm hoặc làm phiền người khác. Mấy việc dưới đây đều đã có người làm, và đều không đáng.
- Phóng xe sang một đỉnh khác trong tối vì "nghe nói bên đó có mây", trên con đường đèo chưa từng đi.
- Leo ra mép dốc, trèo qua rào để tìm chỗ "thoáng hơn" với hy vọng thấy được gì đó.
- Đi sâu vào ruộng, vườn, nương của dân tìm góc khác, giẫm lên cây trồng.
- Ở lại quá giờ đã hẹn, để rồi xuống núi lúc trời tối, đường ướt.
- Cố đi tiếp khi trời chuyển xấu thật sự: mưa to, sấm sét, gió giật. Đó không còn là trượt cảnh mà là thời tiết nguy hiểm, phải xuống ngay.
Gặp sấm sét trên đỉnh trống thì rời đỉnh ngay, tránh đứng dưới cây đơn độc, cột điện, không giơ gậy hay gậy chụp ảnh lên cao. Lạc đường trong sương, đứng yên tại chỗ, gọi người đi cùng; cần cứu nạn thì gọi 112.
Xếp lịch chuyến đi để có cơ hội thứ hai
Cách giảm nỗi thất vọng hiệu quả nhất không nằm ở trên đỉnh đồi mà nằm trong lịch chuyến đi. Nếu chuyến đi hai ngày một đêm chỉ có đúng một buổi sáng ở nơi có mây, thì xác suất trắng tay đã nằm sẵn trong lịch. Thêm một đêm ở gần điểm ngắm là có hai buổi sáng; hai buổi sáng thì cơ hội gặp ít nhất một buổi đẹp đã khác hẳn.
Thứ hai là đặt khoảnh khắc khó vào đầu chuyến, không phải cuối chuyến. Đi săn mây vào sáng đầu tiên, nếu trượt thì còn sáng thứ hai, thứ ba. Để dành tới sáng cuối cùng thì trượt là hết, lại còn phải vội lái xe về.
Thứ ba là ghép một khoảnh khắc "chắc chắn hơn" bên cạnh khoảnh khắc "may rủi". Biển mây là may rủi; ruộng lúa chín trong tuần cao điểm thì gần như chắc chắn có, chỉ khác nhau về ánh sáng. Đêm mưa sao băng là may rủi vì mây; hoàng hôn ở bờ hồ cùng chiều đó thì ít rủi ro hơn. Có một thứ chắc chắn trong chuyến đi, bạn sẽ chờ thứ may rủi với tâm thế nhẹ nhõm hơn nhiều.
Ghi lại để lần sau đoán tốt hơn
Người đi lâu năm thường có thói quen ghi lại mỗi buổi chờ, thành công hay không: ngày, giờ, nơi đứng, đêm trước trời thế nào, gió hướng nào, có mưa mấy hôm trước không, và kết quả. Sau vài mùa, cuốn sổ nhỏ ấy cho bạn biết những điều mà không bảng dự báo chung nào nói: đỉnh này cần đêm trước lạnh hơn bình thường mới có mây, bãi biển kia hay có mây ở chân trời đúng lúc mặt trời lên.
Cũng hỏi lại người ở địa phương sau buổi trượt: "Sáng như thế này thì mấy hôm nữa trời trong lại?" Họ thường có câu trả lời theo kinh nghiệm, và câu trả lời ấy đôi khi đúng hơn mọi dự báo. Giữ quan hệ tốt với người ở đó, cảm ơn, mua của họ cốc trà, lần sau họ sẽ nhắn bạn khi trời đẹp.
Và nếu chuyến này không gặp, nơi đó vẫn ở đó. Lúa sẽ chín lại mùa sau, mây sẽ lên vào một sáng khác. Có khi chính vì đã trượt một lần mà lần gặp sau bạn biết quý hơn. Đứng chờ trên đỉnh đồi lần thứ hai, thứ ba, bạn đã biết chỗ nào kín gió, lối nào đỡ trơn, mấy giờ ánh sáng bắt đầu đổi; những thứ đó không ai dạy được ngoài chính những buổi trắng tay.
Câu hỏi thường gặp
Đi săn mây không gặp thì nên chờ bao lâu?
Thường chờ thêm khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm phút sau giờ mặt trời mọc, nếu thấy mây dưới thung lũng đang tụ lại hoặc tầng mây trên đỉnh đang mỏng dần. Nếu chính đỉnh bạn đứng chìm trong mây và gió đẩy hơi ẩm lên, nên về và thử lại sáng hôm sau.
Vì sao dự báo đẹp mà vẫn không thấy cảnh?
Dự báo cho biết xác suất của một vùng rộng, còn khoảnh khắc như biển mây hay bình minh rực cần nhiều điều kiện nhỏ trùng nhau ở đúng chỗ bạn đứng. Lệch một chút về gió, độ ẩm hay mây ở chân trời là cảnh không xuất hiện.
Phương án dự phòng khi trượt cảnh nên chuẩn bị thế nào?
Chọn từ tối hôm trước một nơi gần đó có thứ để xem dù trời thế nào, như đi xuống lưng chừng núi ngắm sương qua rừng, chụp cận lúa và người gặt, xem thuyền về bến. Thêm một ngày dư trong chuyến cho lần thử thứ hai.
Hoàng hôn bị mây che thì có nên về ngay không?
Không nên. Nhiều khi mây che mặt trời lúc lặn, rồi mười lăm đến hai mươi phút sau, mây trên cao mới bắt ánh sáng và chuyển hồng, cam. Ở lại thêm một chút sau giờ mặt trời lặn thường được phần đẹp nhất.
Trời mù sương thì chụp ảnh bằng điện thoại thế nào?
Chạm lấy nét vào một vật ở gần như cành cây, bông hoa dại, hàng chè, để phía sau là sương mờ. Giảm phơi sáng một chút để sương không cháy trắng. Ảnh trời mù có không khí riêng mà ngày nắng không có.
Khi nào thì phải bỏ chờ cảnh và xuống ngay?
Khi có sấm sét, mưa to, gió giật, sương mù dày đến mức không nhìn thấy lối đi, hoặc khi đã gần hết thời gian để về nơi nghỉ trước lúc trời tối. Đó là thời tiết nguy hiểm chứ không còn là chuyện trượt cảnh.