CanhTuong.comCảnh Tượng
Thác nước và sông suối mùa nước lớn

Mùa nước nổi miền Tây: khoảnh khắc nước tràn đồng, tuần nào lên cao, ngắm từ đâu

Nước nổi miền Tây thường lên đồng từ khoảng tháng tám, cao nhất khoảng tháng chín, tháng mười. Ngắm đồng thành mặt nước lúc sáng sớm, từ bờ đê, từ xuồng, giữ an toàn.

Flooded green delta fields to the horizon at calm sunrise, sky mirrored in still water, a small wooden boat with a woman in a purple shirt paddling, long shot

Mùa nước nổi ở miền Tây thường bắt đầu lên đồng từ khoảng tháng bảy, tháng tám, lên cao nhất khoảng tháng chín đến giữa tháng mười, rồi rút dần đến khoảng tháng mười một. Khoảnh khắc đáng xem nhất là những tuần nước đứng gần đỉnh: cánh đồng vùng đầu nguồn sau vụ gặt thành một mặt nước phẳng đến chân trời, sáng sớm lặng gió in cả bầu trời xuống. Ngắm đẹp nhất từ bờ đê cao lúc mặt trời mới lên, hoặc ngồi xuồng cùng người địa phương đi giăng lưới.

Nước nổi không ầm ào như lũ ở núi; nó lên từng chút mỗi ngày, có ngày chỉ vài phân, đến mức người ở đây nói "nước nổi" chứ không nói "lũ về". Mỗi năm một khác: có năm nước lớn, đồng ngập sâu; có năm nước nhỏ, chỉ láng mặt ruộng; những năm gần đây nhiều năm nước thấp hơn hẳn ký ức của người lớn tuổi. Phần dưới nói cách đoán năm nay nước đến đâu, giờ nào trong ngày cảnh đẹp nhất, ngắm từ đâu, đi xuồng thế nào cho an toàn, và vài phép lịch sự khi vào đồng của dân.

Cánh đồng thành mặt nước: đẹp ở chỗ nào

Người từ thành phố về vùng đầu nguồn mùa này hay đứng lặng một lúc trên bờ đê. Phía trước không còn ruộng, không còn bờ thửa, chỉ là một mặt nước màu bạc nối liền tới hàng cây xa xa. Những hàng cột điện, những mái nhà trên cột cao, những ngọn tràm, ngọn điên điển nhô lên như mọc từ nước. Lặng gió buổi sáng thì mây trên trời in xuống mặt đồng, không phân biệt được đâu là trên đâu là dưới.

Thứ làm cảnh này sống là con người. Những chiếc xuồng nhỏ đi thăm lưới, đặt lọp từ tinh mơ, người ngồi đuôi xuồng khua mái chèo không tiếng. Ven bờ, điên điển nở vàng, bông súng nở tím trên những vũng nước trong. Chiều xuống, đàn vịt lùa về, khói bếp bay ngang mặt nước.

Cảnh kéo dài theo mùa thì vài tuần, nhưng trong ngày thì chỉ có những khung ngắn: khoảng nửa tiếng quanh lúc mặt trời mọc khi mặt nước phẳng nhất, và khoảng nửa tiếng trước khi mặt trời lặn khi ánh sáng nhuộm cam cả mặt đồng. Giữa trưa gió lên, mặt nước gợn và chói, cảnh bớt đi phân nửa.

Dòng thời gian một mùa nước

Mốc dưới đây là "thường vào khoảng", tính cho vùng đầu nguồn sông Tiền, sông Hậu. Xuống phía biển, nước lên muộn hơn và thấp hơn; năm nước lớn hay nhỏ thì cả chuỗi dịch đi.

Khoảng thời gianTrên đồngNgắm gì
Tháng bảy, tháng támNước bắt đầu đổ vào kênh rạch, mấp mé bờ ruộng đã gặtNước đỏ phù sa chảy trong kênh, lúa vụ cuối được gặt vội
Cuối tháng tám đến tháng chínNước tràn đồng, lên vài phân mỗi ngàyĐồng thành mặt nước, xuồng bắt đầu đi lưới, điên điển nở
Tháng chín đến giữa tháng mườiNước đứng gần đỉnh, đồng mênh môngKhoảnh khắc đẹp nhất: mặt gương sáng sớm, hoàng hôn trên nước
Cuối tháng mười, tháng mười mộtNước rút dần, đồng lộ ra lớp phù saNgười dân dọn đồng, chuẩn bị xuống giống vụ đông xuân

Một điều người ngoài hay không biết: không phải cánh đồng nào ở miền Tây cũng ngập. Nhiều vùng có đê bao kín để làm thêm vụ lúa, nước không vào đồng. Cảnh đồng nước mênh mông chủ yếu còn ở những vùng trũng đầu nguồn để nước vào tự nhiên, quanh Đồng Tháp Mười và vùng Tứ giác Long Xuyên. Đi tìm cảnh này, hỏi người địa phương "chỗ nào còn để nước vô đồng".

Năm nay nước đến đâu: những dấu hiệu đọc được

Bản tin thuỷ văn chính thức. Bản tin thuỷ văn khu vực Nam Bộ thường nêu mực nước ở các trạm đầu nguồn và so với cùng kỳ. Đọc vài kỳ là biết năm nay nước lớn hay nhỏ, đang lên hay đã đứng.

Nước trong kênh đổi sang màu đỏ phù sa. Đó là nước từ thượng nguồn đã về. Từ lúc kênh đỏ đến lúc nước lên đồng thường còn vài tuần.

Chợ quê bắt đầu có cá linh non, bông điên điển. Người dân đầu nguồn đọc mùa nước qua mâm cơm: cá linh, điên điển xuất hiện nhiều là nước đã về đồng.

Người dân bắt đầu kê đồ lên cao, kéo xuồng ra. Những nhà ven đồng nâng đồ, sửa xuồng, đóng lọp là dấu hiệu nước sắp lên rộng.

Hỏi một câu ở quán cà phê ven đường. Hỏi "năm nay nước lớn không chú?" thường được nghe kể cả nước năm ngoái, năm kia, và chỗ nào đẹp nhất mấy bữa nay.

Ngắm từ đâu: bờ đê, cây cầu, chiếc xuồng

Bờ đê cao là chỗ dễ nhất. Đứng trên đê, một bên là kênh, một bên là đồng nước, nhìn được rất xa. Chọn đoạn đê quay mặt về phía đông nếu đi ngắm bình minh, về phía tây nếu đi ngắm hoàng hôn, và đoạn ít xe qua lại. Đến trước lúc mặt trời mọc chừng hai mươi, ba mươi phút để kịp thấy giờ xanh: mặt nước chuyển từ xám sang hồng rồi vàng.

Những cây cầu bắc qua kênh lớn cho góc cao hơn, thấy được cả đường kênh lẫn đồng hai bên. Đứng trên cầu thì đứng ở lề đi bộ, không dừng xe giữa cầu.

Ngồi xuồng là cách nhìn gần nhất, ngang mặt nước, thấy được bông súng, đàn cá con, chim cò đậu trên ngọn cây. Chỉ đi xuồng cùng người địa phương quen đường nước, có áo phao cho mọi người. Xuồng nhỏ dễ chòng chành; người lạ đi xuồng nên ngồi yên giữa lòng, không đứng dậy, không nghiêng hẳn ra mạn để chụp.

Ở lại bao lâu: một buổi sáng sớm và một buổi chiều là đủ để thấy hai mặt của cảnh. Giữa trưa nắng gắt và gió, ngồi nghỉ trong bóng mát.

Nước rút cũng có cảnh của nó

Nhiều người chỉ nhắm những tuần nước đứng đỉnh, nhưng giai đoạn nước rút, thường khoảng cuối tháng mười sang tháng mười một, có những khoảnh khắc riêng mà ít ai về xem. Mặt đồng lộ dần từng thửa, nước còn đọng trong các ô ruộng thành những tấm gương nhỏ xếp cạnh nhau, mỗi tấm in một mảng trời. Bờ thửa hiện ra như những đường kẻ chì trên mặt nước bạc.

Rồi đến lớp phù sa: khi nước rút hẳn, đồng phủ một lớp bùn non mịn, màu nâu hồng, dưới nắng chiều bóng lên như sơn mài. Người dân bắt đầu dọn đồng, sạ lúa vụ mới; chỉ vài tuần sau, những thửa ruộng đó đã xanh mạ non. Một chuyến về đầu nguồn vào lúc này cho bạn thấy cả vòng: nước đi, đất ở lại, lúa lên.

Mùa nước rút cũng dễ đi hơn: ít mưa giông, đường đê khô dần, trời trong hơn. Có điều, cảnh mênh mông như biển không còn, nên nếu chỉ đi được một lần trong năm và muốn thấy đồng thành mặt nước, vẫn nên nhắm khoảng tháng chín đến giữa tháng mười.

Làm dở và làm được khi về xem nước nổi

Vài lỗi thường gặp của người từ thành phố về, kèm cách làm khác.

Làm dởLàm được
Đi theo ảnh cũ, đến nơi đồng có đê bao, không có nướcHỏi trước chỗ nào còn để nước vô đồng, xem bản tin thuỷ văn năm đó
Đến lúc mười giờ sáng, mặt nước gợn và chóiCó mặt trên bờ đê trước lúc mặt trời mọc chừng nửa tiếng
Đứng dậy giữa xuồng để chụp cho caoNgồi yên giữa lòng xuồng, mặc áo phao, chụp từ tầm thấp
Đi xe máy nhanh trên đê đất sau mưaĐi chậm, tránh đi đê lạ khi trời tối
Vào bờ ruộng, sân nhà dân để chụp mà không hỏiChào hỏi, xin phép; nhiều người sẵn lòng chỉ chỗ đẹp

Cái không cần làm: không cần đi xa tận cùng vùng đầu nguồn. Nhiều đoạn đê ven đồng trũng chỉ cách thị trấn vài cây số đã đủ cho một buổi bình minh trên mặt nước.

Chuẩn bị, an toàn và phép lịch sự khi vào đồng

Nước nổi hiền nhưng không phải không có chuyện. Mùa này cũng là mùa trẻ nhỏ ở vùng sông nước dễ gặp nạn đuối nước nhất, và người lạ thì không quen đường nước.

  • Áo phao cho mọi người khi lên xuồng, kể cả người biết bơi; nước đồng sâu hơn mắt thấy và có cỏ, lưới quấn chân.
  • Trẻ nhỏ luôn trong tầm tay người lớn khi ở bờ đê, bến xuồng, nhà sàn ven đồng.
  • Đi xe máy trên đường đê chậm, mặt đường đất sau mưa rất trơn, hai bên là nước. Tối thì không đi những đoạn đê lạ.
  • Mưa giông chiều, có sét thì rời bờ đê trống và rời xuồng, vào nhà hay chỗ có mái. Trên đồng nước mênh mông, người là điểm cao nhất.
  • Mũ, kem chống nắng, nước uống, áo mưa mỏng, túi chống nước cho điện thoại.
  • Xin phép trước khi đi vào bờ ruộng, sân nhà, bến xuồng của dân; không hái điên điển, bông súng ở vườn ao nhà người ta; không xả rác xuống nước, vì rác mùa nước trôi khắp đồng rồi mắc lại khi nước rút.

Gặp người gặp nạn dưới nước, gọi to cho người xung quanh, gọi 112 báo cứu nạn hoặc 115 nếu cần cấp cứu, đưa sào, ném phao hay can nhựa rỗng, không nhảy xuống nếu không phải người cứu hộ.

Chụp đồng nước bằng điện thoại

Cảnh đồng nước đẹp nhờ phản chiếu, nên mấy mẹo nhỏ dưới đây quyết định ảnh có giữ được cái lặng của buổi sáng hay không. Thứ nhất, giữ đường chân trời thẳng; bật lưới trong cài đặt máy ảnh của điện thoại để căn. Mặt nước nghiêng là ảnh thấy chòng chành ngay. Thứ hai, khi phản chiếu đẹp, đặt đường chân trời ở giữa khung, chia đôi trời và nước; khi trời trống trơn, hạ chân trời lên cao, lấy nhiều mặt nước có xuồng, có cây.

Chạm vào vùng trời sáng để đo sáng, kéo độ sáng xuống một chút cho mặt trời và mây không cháy trắng. Đặt chiếc xuồng hoặc một người nhỏ ở một phần ba khung, xa xa, để thấy đồng rộng cỡ nào. Không cần zoom; cảnh này đẹp ở độ rộng. Chụp lúc gió lặng hẳn, thường trong khoảng mười lăm phút quanh lúc mặt trời vừa lên; gió nổi là phản chiếu vỡ thành gợn. Chỉnh nhẹ sau khi chụp; tăng màu mạnh làm nước phù sa ngả màu lạ.

Câu hỏi thường gặp

Mùa nước nổi miền Tây là tháng mấy?

Thường nước bắt đầu lên đồng khoảng tháng bảy, tháng tám, lên cao nhất khoảng tháng chín đến giữa tháng mười, rồi rút dần đến khoảng tháng mười một. Năm nước lớn hay nhỏ khác nhau, nên xem bản tin thuỷ văn chính thức năm đó.

Đi đâu để thấy cánh đồng nước nổi mênh mông?

Những vùng trũng đầu nguồn còn để nước vào đồng tự nhiên, quanh Đồng Tháp Mười và vùng Tứ giác Long Xuyên. Nhiều nơi có đê bao kín nên nước không vào đồng; hỏi người địa phương chỗ nào còn để nước vô đồng.

Ngắm đồng nước nổi lúc mấy giờ đẹp nhất?

Khoảng nửa tiếng quanh lúc mặt trời mọc, khi lặng gió và mặt nước phẳng như gương, và khoảng nửa tiếng trước khi mặt trời lặn. Giữa trưa gió lên, mặt nước gợn và chói, cảnh kém đẹp.

Vì sao những năm gần đây nước nổi thấp?

Nhiều năm gần đây mực nước nổi ở đầu nguồn thấp hơn so với ký ức của người lớn tuổi, do nhiều nguyên nhân ở thượng nguồn và cách điều tiết nước. Vì vậy mỗi năm cần xem bản tin thuỷ văn trước khi đi, đừng dựa vào ảnh cũ.

Đi xuồng mùa nước nổi có an toàn không?

An toàn nếu đi cùng người địa phương quen đường nước, mọi người mặc áo phao, ngồi yên giữa lòng xuồng và không đứng dậy chụp ảnh. Có mưa giông, sấm sét thì vào bờ, vào chỗ có mái ngay.

Chụp phản chiếu trên đồng nước bằng điện thoại thế nào?

Chụp lúc gió lặng sáng sớm, giữ đường chân trời thẳng bằng lưới căn, chạm vào vùng trời để đo sáng rồi kéo độ sáng xuống nhẹ. Đặt chiếc xuồng hay một người nhỏ ở xa để thấy độ rộng của đồng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138