Tắm thác chỉ nên ở những vũng nước nông, nước chảy chậm, cách xa chân thác, nơi không có biển cấm và có người quản lý hoặc người địa phương xác nhận an toàn, vào những ngày thác hiền: mùa khô hoặc cuối mùa mưa sau nhiều ngày nắng. Không tắm ở vũng ngay dưới chân thác, không tắm khi thác đang đầy hay nước đục, không nhảy từ đá cao, và không xuống nước sau khi uống rượu bia.
Thác càng đẹp thì càng dễ làm người ta quên rằng chân thác là chỗ nước mạnh nhất, đá trơn nhất. Phần dưới nói cách đọc mặt đá để biết chỗ nào trơn, vì sao vũng ngay dưới thác giữ người lại dù mặt nước trông lặng, biển cấm thường đặt ở đâu và vì sao, và cách đi cùng trẻ nhỏ để cả nhà vẫn được nghịch nước một cách yên tâm.
Khi nào thác "hiền" đủ để xuống nước
Cùng một ngọn thác, có những tuần chỉ nên đứng nhìn từ xa, có những tuần vũng nông phía dưới thành chỗ trẻ con nghịch nước được. Khác nhau ở lượng nước. Mùa mưa, nhất là trong vài ngày sau một đợt mưa lớn, thác đổ mạnh, vũng chân thác sôi, nước lạnh và đục, dòng chảy ở cả những đoạn suối phía dưới cũng xiết. Đây không phải lúc xuống nước.
Thác hiền thường vào mùa khô hoặc cuối mùa mưa khi đã nắng liền nhiều ngày: nước trong, chảy chậm, những vũng nông ở xa chân thác lặng, nhìn thấy đáy. Trong ngày, giữa trưa nước ấm hơn, nắng xuyên xuống nên nhìn rõ đáy; chiều mùa mưa thì hay có giông, phải lên bờ sớm.
Ở lại dưới nước bao lâu? Không nên quá lâu một lần. Nước suối, nước thác vùng cao lạnh hơn bạn tưởng; ngâm hai mươi, ba mươi phút là cơ thể mất nhiệt, run, chân tay cứng lại, dễ chuột rút và trượt chân. Lên bờ, lau khô, ngồi nắng một lúc rồi hãy xuống tiếp.
Đọc mặt đá: chỗ nào trơn, chỗ nào bám
Đá màu sẫm, bóng, có lớp nhớt. Đó là rêu và tảo mỏng, thường ở những chỗ luôn ướt: sát mép nước, chỗ nước rỉ từ vách, chỗ bụi nước bám. Trơn hơn cả mặt sàn lau nước xà phòng. Tránh đặt chân.
Đá có vệt nước chảy mỏng trên mặt. Một lớp nước chảy rất mỏng trên mặt đá phẳng gần như không nhìn thấy, nhưng nó biến mặt đá thành cầu trượt. Hay gặp ở đầu thác và bậc thác.
Đá khô, màu sáng, mặt sần. Bám chân tốt nhất. Chỗ nào đá trắng xám, sờ thấy nhám là chỗ đặt chân. Đá cao hơn mặt nước, có nắng chiếu cả ngày thường khô.
Đá có rêu xanh dày như thảm. Rêu dày đôi khi bám hơn rêu mỏng, nhưng bên dưới thường là đá ướt và có khi là khe hở. Không giẫm thử.
Đá cuội tròn dưới nước. Lăn dưới chân và phủ lớp nhớt. Lội qua đoạn cuội thì bước ngắn, dò bằng mũi chân trước khi dồn sức.
Cách đi trên đá ướt mà ít ngã
Phần lớn những ca chấn thương ở thác không phải do đuối nước mà do trượt ngã trên đá. Mấy thói quen này áp dụng cả khi chỉ đi ngắm thác.
- Giữ ba điểm tựa. Hai chân và một tay, hoặc hai tay và một chân, luôn bám vào đá hay rễ cây khi đi qua đoạn khó. Chỉ di chuyển một điểm mỗi lần.
- Hạ thấp trọng tâm. Chùng gối, hơi nghiêng người về phía trước. Đứng thẳng trên đá trơn là tư thế ngã ngửa đập đầu.
- Đặt cả bàn chân phẳng, không đi bằng mũi chân hay gót. Đế giày càng tiếp xúc rộng càng bám.
- Bước ngắn, dò trước rồi dồn sức. Đặt chân, lắc nhẹ xem có trượt không, rồi mới chuyển trọng lượng sang.
- Tay luôn rảnh. Cất điện thoại vào túi khi di chuyển trên đá; tay cầm máy là tay không bám được.
- Đi ngang khi xuống dốc đá, người quay nghiêng như đi cầu thang hẹp, không quay lưng về phía nước.
Giày là thứ quyết định: dép quai hậu đế cao su mềm hoặc giày lội nước có đế bám. Đi chân trần trên đá thác rất dễ trượt và rách chân vì đá sắc; dép tông thì tuột khỏi chân đúng lúc cần bám.
Dòng cuộn dưới chân thác: vì sao mặt nước lặng vẫn giữ người lại
Ngay dưới chỗ thác đổ xuống, nước lao thẳng xuống đáy rồi trồi lên cách đó một khoảng, một phần chảy đi, một phần quay ngược trở lại về phía thác. Kết quả là một vùng nước cuộn tròn, mặt trên chảy ngược về phía thác, đáy thì đẩy ra. Người rơi vào vùng đó bị kéo về phía thác, dìm xuống, đẩy lên rồi lại kéo về, như bị giữ trong một vòng quay. Mặt nước nhìn từ bờ có khi chỉ là một mảng bọt trắng hoặc một vùng gợn nhẹ, không có gì đáng sợ.
Vùng này mạnh nhất khi thác đầy, và ở những thác đổ qua một bậc đá ngang đều như một bức tường. Nước trong vùng cuộn có rất nhiều bọt khí, nhẹ hơn nước thường, nên người khó nổi lên dù bơi giỏi. Đó là lý do nhiều vụ đuối nước ở thác xảy ra với người biết bơi, ở những chỗ mà mắt thường thấy rất gần bờ.
Vì vậy quy tắc rất đơn giản: không bơi vào vũng ngay dưới chân thác, kể cả mùa khô; không ngồi dưới làn nước thác đổ để "massage" ở thác lớn. Nếu chẳng may bị cuốn vào vùng cuộn, đừng cố bơi ngược lên mặt ngay tại chỗ: thả mình xuống sâu, bơi ra phía hạ lưu theo dòng nước đáy hoặc sang hai bên mép vùng cuộn. Người trên bờ thì ném dây, đưa sào, không nhảy xuống.
Biển cấm thường đặt ở đâu và vì sao nên tin nó
Biển cấm tắm ở thác thường không đặt bừa. Nó hay nằm ở những vũng sâu có hố đột ngột, những vực có dòng cuộn, những đoạn mà người quản lý hay người dân đã chứng kiến tai nạn, hoặc những thác nằm dưới hồ thuỷ điện có thể xả nước. Nhiều nơi biển cấm chỉ áp dụng cho một đoạn, còn có khu vực tắm được ở chỗ khác, có người trông. Hỏi người quản lý xem chỗ nào được xuống nước.
Một tình huống rất hay gặp: biển ghi cấm tắm, nhưng dưới vũng đã có vài người đang bơi, trông rất vui. Người đến sau nhìn thấy, nghĩ chắc không sao, rồi xuống theo. Những người kia không chứng minh được vũng an toàn; họ chỉ chưa gặp chuyện. Đừng lấy người khác làm thước đo.
Cũng không trèo qua rào chắn để xuống chỗ "đẹp hơn", không đi vào những lối đã bị đóng. Rào ở thác thường chắn đúng những mép đá trơn nhất, những vách dễ sạt nhất. Nếu thấy người gặp nạn, gọi 112 báo cứu nạn hoặc 115 nếu cần cấp cứu, rồi báo người quản lý gần nhất.
Nước lạnh, rượu bia và sức của chính mình
Nhiều vụ đuối nước ở thác và suối không bắt đầu từ dòng nước mạnh mà từ cơ thể yếu đi lúc nào không hay. Nước vùng cao lạnh làm người hụt hơi ngay khi vừa xuống, thở dồn dập vài chục giây đầu; người nào nhảy ùm xuống vực sâu thường bị đúng cú sốc lạnh đó, uống nước, hoảng. Xuống nước từ từ, từ chỗ nông, để cơ thể quen dần trong một hai phút.
Rượu bia là thứ nên để lại trên xe. Một hai lon trong bữa trưa ở bãi đá làm phản xạ chậm, đánh giá khoảng cách sai, và làm người ta tự tin bơi ra chỗ xa hơn bình thường. Ăn no xong cũng nên nghỉ một lúc rồi mới xuống nước.
Và biết sức mình. Bơi được ở bể bơi không có nghĩa là bơi được ở vực thác: nước lạnh, có dòng, không có thành bể để bám, đáy không nhìn rõ. Người mới bơi chỉ nên ở chỗ đứng chạm đáy, nước dưới ngực. Thấy mệt, thấy lạnh, thấy chuột rút ở bắp chân thì nằm ngửa thả nổi, gọi người, không cố vùng vẫy.
Làm dở và làm được ở thác
Một bảng ngắn để đọc lại trước khi xuống nước.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Xuống tắm ngay hôm thác đầy sau mưa | Chỉ xuống nước vào ngày thác hiền, nước trong, đã nắng nhiều ngày |
| Bơi vào vũng ngay dưới chân thác cho "đã" | Ở vũng nông, nước chậm, cách xa chân thác |
| Nhảy từ tảng đá cao xuống vực | Xuống nước từ chỗ nông, bước từ từ |
| Đứng trên đá sẫm bóng sát mép nước để chụp ảnh | Lên đá khô, màu sáng, rồi mới lấy điện thoại ra |
| Thấy người khác tắm ở chỗ có biển cấm nên tắm theo | Hỏi người quản lý chỗ nào được phép, chỉ xuống ở đó |
| Ngâm nước cả tiếng liền | Lên bờ sau hai mươi, ba mươi phút, lau khô, ngồi nắng |
Cái không cần làm: không cần xuống nước mới gọi là đi thác. Ngồi trên một tảng đá khô, ngâm chân ở mép vũng nông, nghe tiếng thác đổ, nhiều khi là phần dễ chịu nhất của cả buổi.
Đi thác cùng trẻ nhỏ, và những việc nhỏ giữ thác sạch
Trẻ con mê nước, và chỉ cần một phút lơ là. Mấy điều dưới đây giúp cả nhà nghịch nước mà người lớn vẫn yên tâm.
- Một người lớn chỉ làm một việc: nhìn trẻ. Không cầm điện thoại, không vừa nhìn vừa trò chuyện. Đổi người sau mỗi nửa tiếng.
- Chọn vũng nước nông dưới đầu gối người lớn, nước chảy chậm, đáy cát hoặc sỏi nhỏ, xa chân thác và xa mép vực.
- Áo phao cho trẻ kể cả ở vũng nông; vũng nông thường có một chỗ sâu đột ngột không ai để ý.
- Lên bờ khi trẻ bắt đầu run, môi tím, hoặc khi trời có mây đen, nước đổi màu.
- Không cho trẻ trèo lên đá ướt ở mép thác để chụp ảnh, dù người lớn đứng ngay cạnh.
Giữ thác sạch: không dùng xà phòng, dầu gội, kem chống nắng bôi dày rồi xuống vũng nhỏ; rác mang hết ra; không khắc tên lên đá, không xếp đá chặn dòng. Chụp bằng điện thoại: cất máy trong túi chống nước khi ở dưới nước; muốn chụp thì lên bờ khô, đứng vững rồi mới lấy máy. Để người nhỏ trong khung, đứng trên bờ đá khô, chạm vào phần nước trắng để đo sáng và kéo độ sáng xuống nhẹ. Ảnh đứng trên đá rêu sát mép nước không đáng một cú ngã.
Câu hỏi thường gặp
Tắm thác ở đâu thì an toàn?
Ở những vũng nước nông, nước chảy chậm, cách xa chân thác, không có biển cấm, có người quản lý hoặc người địa phương xác nhận là tắm được. Chọn ngày thác hiền, nước trong, sau nhiều ngày nắng, và có người trên bờ trông.
Vì sao không nên bơi ngay dưới chân thác?
Vì dưới chỗ thác đổ có vùng nước cuộn: mặt nước chảy ngược về phía thác, nhiều bọt khí làm người khó nổi, và người rơi vào bị kéo lại, dìm xuống liên tục. Vùng này mạnh nhất khi thác đầy nhưng mùa khô vẫn có.
Làm sao nhận biết đá rêu trơn?
Đá màu sẫm, bóng, có lớp nhớt, hoặc có một lớp nước chảy mỏng trên mặt là đá trơn. Đá khô, màu sáng, mặt sần thì bám chân tốt. Chỗ luôn ướt vì bụi nước hay nước rỉ từ vách thường trơn nhất.
Biển cấm tắm mà vẫn có người tắm thì có sao không?
Có. Những người đang tắm không chứng minh được chỗ đó an toàn, họ chỉ chưa gặp chuyện. Biển cấm thường đặt ở vũng có hố sâu, dòng cuộn, hoặc nơi từng có tai nạn. Hỏi người quản lý xem có khu vực nào được phép xuống nước.
Mang trẻ nhỏ đi tắm thác cần lưu ý gì?
Luôn có một người lớn chỉ nhìn trẻ, không cầm điện thoại. Chọn vũng nông dưới đầu gối người lớn, xa chân thác, cho trẻ mặc áo phao, và lên bờ khi trẻ run hoặc khi nước đổi màu.
Đi dép gì khi đi thác?
Dép quai hậu đế cao su mềm hoặc giày lội nước có đế bám là hợp nhất. Dép tông dễ tuột đúng lúc cần bám, giày đế phẳng trượt trên đá ướt, còn đi chân trần dễ trượt và rách chân vì đá sắc.