Biển Việt Nam trong và êm nhất vào khoảng thời gian gió mùa yếu và chưa vào mùa mưa của từng dải bờ: vịnh Bắc Bộ thường đẹp khoảng tháng năm đến tháng tám (cuối mùa có bão); Bắc và Trung Trung Bộ khoảng tháng năm đến tháng tám; Nam Trung Bộ sớm hơn, thường từ tháng ba đến tháng tám, trong nhất quanh tháng tư đến tháng sáu; còn bờ tây các đảo trong vịnh Thái Lan lại êm vào mùa khô, khoảng tháng mười một đến tháng tư. Trong những tháng đó, ngày nước xanh nhất là ngày gió nhẹ, mấy hôm trước không mưa lớn, và nắng gần đỉnh đầu.
Không cần giải thích vì sao biển có màu. Cái người ngắm cần biết là đọc thời tiết để tránh những ngày nước đục, sóng cao, và nhận ra những buổi trưa hiếm hoi khi nhìn từ trên mỏm đá xuống thấy rõ từng hòn sỏi dưới đáy. Bài này đi theo từng dải bờ, rồi nói những dấu hiệu nhỏ mà người ở biển hay nhìn.
Từng dải bờ, mùa nào trong, mùa nào động
Mốc tháng là "thường vào khoảng". Gió mùa và bão năm nào cũng có độ lệch; xem dự báo vài ngày trước khi đi.
| Dải bờ | Thường trong và êm | Thường động hoặc đục | Ghi chú của người hay đi |
|---|---|---|---|
| Vịnh Bắc Bộ, các đảo phía Đông Bắc | Khoảng tháng năm đến tháng tám | Mùa đông gió đông bắc; tháng bảy, tám có bão | Đầu mùa nước còn lạnh nhưng trong; cuối mùa phải canh tin bão sát |
| Bắc và Trung Trung Bộ | Khoảng tháng năm đến tháng tám | Khoảng tháng chín đến tháng mười hai mưa lớn, lũ | Sau trận mưa đầu nguồn, cửa sông đổ nước nâu ra cả dải bờ |
| Nam Trung Bộ | Khoảng tháng ba đến tháng tám | Khoảng tháng mười đến tháng mười hai mưa; gió bấc đầu năm | Những vịnh kín, bãi đá thường trong hơn bãi cát dài trống |
| Dải bờ khô cực Nam Trung Bộ | Khoảng tháng ba đến tháng chín | Khoảng tháng mười một đến tháng hai gió mạnh | Gió đông bắc mùa khô thổi rất dai, nước có thể trong mà sóng vẫn cao |
| Côn Đảo và đảo xa phía Nam | Khoảng tháng ba đến tháng sáu | Mùa gió tây nam và mùa gió đông bắc mạnh | Phụ thuộc lịch tàu, mà lịch tàu phụ thuộc cấp gió |
| Đảo trong vịnh Thái Lan | Bờ tây: khoảng tháng mười một đến tháng tư | Bờ tây: khoảng tháng năm đến tháng mười sóng lớn | Mùa gió tây nam thì sang bờ đông, khuất gió hơn |
Đọc bảng theo nguyên tắc chung: bờ nào đang nằm sau lưng gió thì êm, bờ nào đang hứng gió thì động. Cùng một hòn đảo, hai bờ có thể khác nhau như hai mùa.
Dấu hiệu báo một ngày nước trong
Mấy ngày trước không mưa lớn. Mưa trên đất liền kéo phù sa ra cửa sông, rồi dòng ven bờ trải lớp nước đục dọc cả dải bãi. Sau một trận mưa to, có khi phải hai ba ngày nắng nước mới lắng lại. Đi ngắm biển trong, xem thời tiết của cả tuần trước chứ không chỉ ngày đi.
Gió nhẹ, sóng thấp. Bản tin thời tiết biển ghi cấp gió và độ cao sóng. Ngày gió nhẹ, mặt nước phẳng, ánh nắng xuyên xuống đáy được; ngày sóng bạc đầu thì cát dưới đáy bị khuấy lên, nước có trong ngoài khơi cũng thành đục sát bờ.
Nước ròng hay nước lớn. Ở nhiều bãi đá, lúc nước lớn và đứng yên một lúc thì nước trong hơn lúc đang ròng mạnh. Người địa phương thuộc giờ con nước; hỏi họ trưa nay nước lên hay xuống.
Màu nước từ trên cao lúc sáng. Đứng trên một mỏm đá hay con dốc lúc tám chín giờ, nhìn xuống thấy bóng các tảng đá ngầm rõ nét, viền nước sát bờ xanh nhạt chứ không vàng nâu, thì trưa hôm đó sẽ đẹp.
Không có vệt váng hay rác dạt. Có những đợt nước nở rộ sinh vật nhỏ làm biển đổi màu đục, hoặc rác từ xa dạt vào sau gió lớn. Gặp vậy thì đổi sang bãi khác, khuất hướng gió hơn.
Giờ nào nước xanh nhất, và ngắm từ đâu
Màu xanh ngọc của nước nông hiện rõ nhất khi nắng chiếu gần như thẳng xuống, khoảng từ chín giờ sáng đến hai giờ chiều. Sáng sớm và chiều muộn nắng xiên, mặt nước phản chiếu bầu trời nhiều hơn nên biển ngả xám bạc hoặc vàng cam, đẹp theo kiểu khác nhưng không phải kiểu "thấy đáy". Ngày có mây trôi, màu nước đổi liên tục theo bóng mây; chờ một khoảng trời hở là đủ.
Ngắm nước trong thì đứng cao một chút mới thấy hết. Một mỏm đá khô cách mép nước vài mét, một con dốc ven bờ, một lối đi bộ trên vách thấp đều cho góc nhìn xuống, nơi ánh sáng ít bị mặt nước phản chiếu ngược vào mắt. Đứng ngang mặt nước thì chủ yếu thấy trời phản chiếu. Kính râm phân cực, loại cắt bớt ánh chói mặt nước, làm bạn thấy rõ đáy hơn hẳn.
Đừng trèo lên những tảng đá ướt sát mép sóng để đứng cho cao. Đá có rêu xanh hoặc lớp nhầy là đá thường xuyên bị nước phủ, nghĩa là một con sóng lớn hơn bình thường sẽ quét qua đó. Tảng đá khô, bạc màu nắng mới là chỗ đứng.
Mang theo cho một buổi trưa ngoài bãi đá
Biển trong thường đi kèm nắng gắt. Phần lớn rắc rối của một buổi ngắm biển đến từ nắng, đá trơn và nước.
- Mũ rộng vành, áo dài tay mỏng sáng màu thay vì bôi kem chống nắng thật dày rồi xuống nước.
- Dép quai hậu hoặc giày đế bám để đi trên đá có hà, có rêu; dép tông tuột rất dễ.
- Nước uống nhiều hơn bạn nghĩ, ít nhất một lít rưỡi cho một buổi, vì gió biển làm khô người mà không thấy khát.
- Túi chống nước cho điện thoại và một chiếc khăn để lau tay trước khi cầm máy.
- Một túi đựng rác mang theo đi, mang về đầy.
Nếu định xuống bơi, chỉ bơi ở chỗ có người địa phương bơi, có cứu hộ hoặc có biển báo cho phép, và không bơi một mình. Nước trong làm đáy trông nông hơn thật; mắt rất dễ đánh giá sai độ sâu.
Một chi tiết nhỏ chỉ người ngồi lâu trên bãi đá mới để ý: đá xám đen hút nắng, giữa trưa ngồi lên có thể bỏng da. Mang theo một tấm lót mỏng hoặc chọn hốc đá có bóng râm để ngồi chờ khoảng trời hở. Uống nước đều đặn mỗi nửa giờ, đừng đợi khát.
Sai hay gặp khi đi tìm biển trong
Phần lớn chuyến "biển đục, chẳng giống ảnh" đến từ mấy lựa chọn nhỏ. Hình dung hai bạn trẻ đi ba ngày ra một vịnh ở Nam Trung Bộ vào đầu tháng mười: biển xám, mưa lất phất, sóng bạc đầu. Không phải họ xui; họ đi cuối mùa, đúng lúc gió đã đổi.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Chọn tháng theo ảnh trên mạng | Chọn tháng theo mùa gió của đúng dải bờ đó, rồi xem dự báo năm ngày trước |
| Ra bãi lúc sáu giờ sáng để "ngắm nước trong" | Sáng sớm ngắm bình minh; nước trong thì chờ khoảng chín giờ đến đầu giờ chiều |
| Đứng ngang mặt nước, thấy toàn trời phản chiếu | Lên một mỏm đá khô hay con dốc ven bờ, nhìn chéo xuống |
| Đến ngay sau trận mưa lớn | Chờ hai ba ngày nắng, hoặc tìm vịnh kín xa cửa sông |
| Bám một bãi dù gió đang thổi thẳng vào | Sang bờ khuất gió của cùng hòn đảo hay mũi đất |
| Trèo ra tảng đá ướt sát sóng để đứng cao | Chọn tảng đá khô, bạc màu nắng, cách mép sóng vài mét |
Cái không cần làm: không cần thuê thuyền ra thật xa mới thấy nước trong. Nhiều vịnh nhỏ ngay sát bờ, ngày gió nhẹ, đã trong tới mức thấy bóng cá dưới đáy.
An toàn: những ngày đẹp trời vẫn có thể nguy hiểm
Biển trong không đồng nghĩa với biển hiền. Dòng rip, tức dòng nước chảy ngược từ bờ ra khơi, vẫn có trong ngày nắng đẹp, thường ở những chỗ sóng không vỗ, mặt nước phẳng lạ thường giữa hai đoạn sóng trắng. Bị cuốn ra thì đừng bơi ngược vào bờ; bơi song song với bờ cho tới khi thoát khỏi dòng, rồi mới bơi vào, hoặc nổi và vẫy tay gọi người. Ở trên bờ, thấy người bị cuốn thì gọi to người hỗ trợ và gọi 112, không lao xuống nếu không biết cứu hộ.
Trên bãi đá, chú ý những con sóng lớn đến cách quãng: thường sau một loạt sóng nhỏ đều đều sẽ có một hai con lớn hơn hẳn. Ngồi quay lưng ra biển để chụp ảnh là cách dễ bị bất ngờ nhất. Ra các doi đá khi nước ròng thì xem giờ nước lên, quay về trước đó ít nhất một tiếng. Gió đổi chiều, mây đen kéo từ phía biển, có tiếng sấm xa thì rời bãi đá trống ngay, vì sét đánh vào chỗ cao nhất xung quanh mà trên bãi đá thì đó chính là bạn.
Giữ biển sạch và chụp nước trong bằng điện thoại
Bãi đá, rạn san hô ven bờ, bãi cỏ biển là thứ rất dễ hỏng. Không giẫm lên san hô, không nhặt vỏ ốc còn con, không lật đá rồi bỏ đó, không cho cá ăn đồ mình mang theo. Kem chống nắng nên bôi trước khi xuống nước khá lâu để nó thấm, hoặc dùng áo dài tay thay cho phần lớn. Chai nhựa, túi ni lông để lại trên đá trưa nay thì chiều nay sóng đã mang ra biển.
Chụp nước trong bằng điện thoại: đứng cao, chĩa máy xuống chéo, để phần lớn khung là nước và đáy đá, chỉ một dải nhỏ đường chân trời hoặc không có trời. Chạm lấy nét vào vùng nước có đá ngầm, kéo phơi sáng xuống một nấc để màu xanh đậm lại. Nếu mang kính râm phân cực, đặt nó sát trước ống kính, xoay từ từ, có một góc làm mặt nước gần như biến mất và đáy hiện lên rõ. Đặt một người nhỏ đứng trên tảng đá khô ở rìa khung, nhìn ra biển, ảnh sẽ có thước đo. Khi chỉnh, chỉ tăng nhẹ độ tương phản; kéo độ bão hoà mạnh là nước thành màu xanh giả, người từng đến nhìn là biết.
Câu hỏi thường gặp
Biển miền Trung tháng mấy trong và êm nhất?
Nam Trung Bộ thường trong và êm từ khoảng tháng ba đến tháng tám, đẹp nhất quanh tháng tư đến tháng sáu. Bắc và Trung Trung Bộ muộn hơn, thường từ tháng năm đến tháng tám, rồi vào mùa mưa bão từ khoảng tháng chín.
Vì sao đúng mùa mà nước biển vẫn đục?
Thường do mưa lớn trên đất liền mấy hôm trước kéo phù sa ra cửa sông, hoặc do gió mạnh làm sóng khuấy cát sát bờ. Chờ hai ba ngày nắng, gió nhẹ, hoặc chuyển sang bãi đá, vịnh kín khuất hướng gió.
Mấy giờ thì nhìn thấy nước biển xanh rõ nhất?
Thường từ khoảng chín giờ sáng đến hai giờ chiều, khi nắng chiếu gần thẳng xuống. Đứng cao một chút nhìn xuống và đeo kính râm phân cực sẽ thấy rõ đáy và màu xanh hơn nhiều so với đứng ngang mặt nước.
Đảo ở vịnh Thái Lan mùa nào biển êm?
Bờ tây các đảo thường êm vào mùa khô, khoảng tháng mười một đến tháng tư. Mùa gió tây nam, khoảng tháng năm đến tháng mười, bờ tây sóng lớn, nên nếu đi lúc đó thì tìm những bãi ở bờ đông, khuất gió hơn.
Nước trong thì có an toàn để tắm không?
Chưa chắc. Dòng chảy xa bờ vẫn có trong ngày đẹp trời, và nước trong làm đáy trông nông hơn thực tế. Chỉ tắm ở chỗ có cứu hộ hoặc người địa phương tắm, không tắm một mình, và tránh khoảng mặt nước phẳng lạ giữa hai đoạn sóng.
Chụp nước biển trong bằng điện thoại sao cho đúng màu?
Đứng cao, chĩa máy chéo xuống, chạm lấy nét vào vùng có đá ngầm và giảm phơi sáng một chút. Khi chỉnh chỉ tăng nhẹ tương phản, không kéo độ bão hoà mạnh vì nước sẽ ra màu xanh giả.