CanhTuong.comCảnh Tượng
Lịch cảnh tượng và chuẩn bị chuyến ngắm

Săn băng giá vùng cao: dấu hiệu đêm có băng, đi lúc nào, giữ ấm và đường trơn

Băng giá và sương muối chỉ có vài buổi sáng mỗi mùa rét. Cách đọc dấu hiệu từ bản tin rét, đi lúc nào, đứng đâu, giữ ấm, và lúc đường đóng băng thì phải dừng xe.

Frost-covered grass and ice-coated branches on a highland hill at dawn, pale pink sky, one small figure in a yellow down jacket kneeling to look closely, low angle

Săn băng giá ở vùng cao phía Bắc chỉ có cơ hội khi một đợt không khí lạnh mạnh tràn về và nhiệt độ trên các đỉnh núi cao xuống quanh hoặc dưới không độ, thường rơi vào khoảng cuối tháng mười hai đến tháng hai; băng bám đẹp nhất từ lúc tờ mờ sáng đến khoảng một hai tiếng sau khi nắng lên, rồi tan rất nhanh. Có hai kiểu cần phân biệt: sương muối là lớp tinh thể trắng mịn đọng trên cỏ, mái nhà trong những đêm trời trong, lặng gió; băng giá kiểu "cây pha lê" là khi sương mù hoặc mây ẩm gặp cái lạnh dưới không độ, bám dày lên cành cây, dây điện, hàng rào theo hướng gió.

Cả hai đều không hẹn trước. Một mùa đông có năm được vài đợt, có năm gần như không có buổi nào đáng đi. Bài này nói cách đọc dấu hiệu để chọn đúng sáng, đi đến kiểu chỗ nào, mặc gì để đứng ngoài trời một hai tiếng, và nhất là chuyện đường trơn: đường phủ băng là lý do phổ biến nhất khiến chuyến săn băng thành chuyến cứu hộ.

Sáng có băng trông thế nào, và kéo dài bao lâu

Ai từng đứng trên một quả đồi trọc lúc năm giờ sáng sau đêm rét hại sẽ nhớ tiếng lạo xạo dưới giày: từng ngọn cỏ cứng lại, bọc một lớp trắng như đường. Khi trời rạng, cả sườn đồi ngả màu xám bạc, rồi lúc mặt trời chạm tới thì mọi thứ lấp lánh trong chừng nửa tiếng. Với băng giá bám cành, cành cây mỏng nhất có khi dày gấp mấy lần, những tinh thể dài mọc nghiêng về một phía, phía gió thổi tới. Đứng cạnh nhìn kỹ mới thấy chúng như những chiếc lông vũ nhỏ.

Khoảnh khắc này rất ngắn. Sương muối trên cỏ thường tan chỉ sau khoảng một giờ có nắng chiếu thẳng, chỗ khuất bóng giữ lâu hơn. Băng bám cây trong sương mù có thể còn đến gần trưa nếu trời âm u, nhưng gặp nắng thì bắt đầu rơi lộp độp. Vì vậy người đi săn băng không đến lúc chín giờ. Họ có mặt khi trời còn tối, đứng chờ đúng lúc ánh sáng đầu tiên chạm vào.

Cũng nên biết trước rằng khoảnh khắc đẹp với người ngắm là khoảnh khắc khổ với người trồng trọt. Sương muối làm cháy rau, chè, cây ăn quả; trâu bò trên núi có thể chết rét. Đi ngắm thì giữ cho mình sự kín đáo, không hò reo giữa nương rẫy vừa bị hỏng.

Đọc dấu hiệu: đêm nào đáng lên đường

Bản tin không khí lạnh mạnh. Theo dõi tin dự báo thời tiết chính thức khi có đợt không khí lạnh tăng cường. Cụm từ cần để ý là "rét hại", và câu dự báo nhiệt độ thấp nhất ở vùng núi cao có thể dưới không độ, kèm khả năng xảy ra băng giá, sương muối.

Đêm thứ hai, thứ ba sau khi không khí lạnh về. Đêm đầu thường còn mây, gió mạnh, có khi mưa phùn. Khi trời quang dần, gió lặng xuống vào đêm sau đó, mặt đất mất nhiệt nhanh và sương muối dễ hình thành. Với băng bám cây thì ngược lại: cần ẩm, có sương mù hoặc mây sà thấp.

Tin nhắn của người ở trên đó. Người bán hàng ở đỉnh núi, người quen ở bản cao thường chụp sớm cảnh nước đọng trong xô đã đóng váng. Một tấm ảnh như vậy lúc chín giờ tối hôm trước đáng tin hơn mọi lời đồn trên mạng.

Độ cao của nơi định đến. Băng giá thường chỉ xuất hiện ở những đỉnh, những sống núi cao trên nghìn mét, kiểu như các đỉnh quanh Sa Pa, Y Tý, Mẫu Sơn, vùng cao Mộc Châu. Dưới thung lũng có thể chỉ lạnh buốt mà không có gì trắng cả.

Ngắm từ đâu: đỉnh trống, thung trũng và chỗ khuất nắng

Sương muối hay đọng nhất ở những chỗ trũng và trống: bãi cỏ trong lòng chảo, ruộng bậc thang bỏ trống mùa đông, mái nhà và thảm cỏ quanh bản. Không khí lạnh nặng chảy xuống chỗ thấp và đọng lại, nên cái thung nhỏ trên cao nhiều khi trắng hơn đỉnh dốc ngay cạnh. Băng bám cây thì ngược lại, hay có ở sống núi lộng gió, nơi mây ẩm lùa qua liên tục.

Chọn một chỗ đứng có hai thứ: một mảng cỏ hoặc cây gần để nhìn kỹ, và một khoảng mở hướng đông để đón nắng đầu tiên chiếu xiên qua mặt băng. Đến trước bình minh chừng bốn mươi lăm phút, lúc trời còn tối xanh, để kịp đi bộ những đoạn cuối mà không phải vội trên mặt đất trơn. Ở lại đến khi nắng làm cỏ đổi màu từ trắng sang xanh ướt, thường là hơn một giờ sau khi mặt trời lên.

Đừng đi vào giữa đồi chè, nương rau, vườn đào của nhà người ta chỉ để chụp băng trên lá. Cây bị đông cứng rất giòn, chạm vào là gãy. Lối đi chung, bãi cỏ hoang, mép đường bộ hành là đủ để nhìn.

Một buổi săn băng, từ tối hôm trước đến lúc tan

Đây là nhịp một buổi điển hình của nhóm hai người nghỉ lại ở bản gần đỉnh. Giờ giấc chỉ là ví dụ, mùa đông trời sáng muộn hơn mùa hè, nên tính theo giờ mặt trời mọc của nơi bạn đến.

  1. Tám giờ tối: ra sân nhìn trời. Thấy sao rõ, gió đã lặng, hơi thở đọng thành khói trắng dày là dấu hiệu tốt cho sương muối. Thấy sương mù lùa qua đèn đường mà nhiệt kế quanh không độ thì có thể có băng bám cây. Sạc đầy điện thoại, sắp sẵn quần áo theo thứ tự mặc.
  2. Bốn giờ rưỡi sáng: dậy, uống nước ấm, ăn chút gì. Nhìn ra mái tôn, mặt bàn ngoài hiên: có lớp trắng thì đi.
  3. Năm giờ: đi bộ hoặc đi xe thật chậm ra chỗ đã xem từ chiều hôm trước. Bật đèn đội đầu ở chế độ dịu, soi xuống chân chứ không soi ngang mặt người khác.
  4. Trước bình minh: đứng yên, nhìn mảng cỏ trắng chuyển từ xám sang xanh tím. Đây là lúc chụp những tấm rộng có người nhỏ đứng trong khung.
  5. Nắng đầu tiên: chừng ba mươi phút đẹp nhất, băng bắt sáng lấp lánh. Chụp cận, rồi cất máy mà nhìn.
  6. Khi cỏ bắt đầu ướt: băng đã tan, quay về. Đường lúc này vẫn còn trơn ở những đoạn khuất nắng, chưa phải lúc phóng nhanh.

Nếu bốn giờ rưỡi nhìn ra không thấy gì trắng, đừng cố leo lên chỗ cao hơn trong tối với hy vọng mơ hồ. Ngủ thêm, đợi đêm sau.

Mặc và mang gì để đứng một hai tiếng dưới không độ

Lạnh trên đỉnh lúc rạng sáng khác hẳn lạnh trong phố. Gió làm cái rét thấm nhanh gấp bội, và đứng yên chờ cảnh làm người mất nhiệt nhanh hơn đi bộ.

  • Ba lớp áo: lớp sát người giữ khô (không phải áo cotton dày dễ ướt mồ hôi), lớp giữa giữ ấm như lông cừu, nỉ hoặc áo lông vũ, lớp ngoài chắn gió.
  • Mũ trùm tai, khăn quàng, găng tay hai lớp: một lớp mỏng để vẫn bấm được điện thoại, một lớp dày đeo ra ngoài khi không chụp.
  • Tất len và giày đế bám: đế cứng trơn trượt rất nhanh trên cỏ đông cứng và bậc đá phủ băng.
  • Nước ấm trong bình giữ nhiệt và vài thứ ăn được ngay, vì cơ thể đốt năng lượng nhanh khi lạnh.
  • Đèn đội đầu cho đoạn đi trong tối, và một sạc dự phòng để trong túi áo trong, sát người.
  • Đi ít nhất hai người và báo người ở nhà giờ bạn định quay về.

Pin điện thoại tụt rất nhanh trong lạnh, có khi từ năm mươi phần trăm về không trong mười phút. Để máy trong túi áo trong, chỉ lấy ra khi chụp; nếu máy tắt, ủ ấm lại thường bật được.

Đường trơn và cái lạnh: lúc nào phải dừng, lúc nào quay đầu

Nguy hiểm lớn nhất của chuyến săn băng không nằm trên đỉnh mà nằm trên đường lên. Mặt đường dốc, khúc cua khuất nắng, mặt cầu và đoạn có nước rỉ từ vách đá có thể phủ một lớp băng mỏng gần như trong suốt. Nhìn thấy đường ướt bóng lúc sáng sớm ở nhiệt độ quanh không độ thì nên coi đó là băng. Xe máy phanh trên lớp này gần như mất lái ngay.

Vài việc cụ thể: đừng phóng lên đèo trong đêm để kịp bình minh, nên nghỉ lại ở nơi gần điểm ngắm từ chiều hôm trước. Nếu thấy chính quyền đặt rào, có người hướng dẫn tạm dừng xe, có tin cấm đường vì băng thì dừng lại, không tìm đường vòng. Đi bộ trên đoạn dốc đóng băng thì bước ngắn, dồn trọng tâm thẳng xuống chân, tay để trống, không đút túi. Xe ô tô đi số thấp, tránh đánh lái và phanh gấp.

Với cơ thể: run liên tục, nói líu, lóng ngóng không cài được khoá áo là dấu hiệu hạ thân nhiệt. Đưa người đó vào chỗ kín gió, thay đồ ướt, cho uống nước ấm, không xoa tuyết hay chà xát mạnh lên da. Ngón tay ngón chân tê trắng thì làm ấm từ từ bằng hơi ấm cơ thể. Có người không tỉnh táo thì gọi 115 ngay.

Chụp băng bằng điện thoại, và những việc làm dở

Băng là thứ chụp gần mới thấy, chụp xa chỉ thấy một màu xám. Bảng dưới gom các lỗi hay gặp.

Làm dởLàm được
Để máy tự đo sáng, ảnh ra xám bệchChạm vào mảng băng sáng nhất, kéo phơi sáng lên nhẹ để băng ra trắng mà không cháy
Chụp cả quả đồi từ xaMột tấm rộng có người nhỏ đứng ở rìa đồi, rồi tiến sát chụp một cọng cỏ, một cành cây bọc băng
Dùng zoom số tối đa để chụp chi tiếtBước lại gần, dùng chế độ chụp cận nếu máy có; giữ khoảng cách vừa đủ để không chạm vào cây
Chờ nắng lên cao mới chụpChụp từ lúc trời xanh tối, rồi chụp tiếp khi nắng đầu tiên chiếu xiên làm băng lấp lánh
Bẻ một cành băng mang về chụpĐể nguyên tại chỗ; băng tan trong tay chỉ sau vài phút và cành bị hỏng

Hơi thở của bạn đọng lên ống kính trong lạnh, ảnh ra mờ mà tưởng là sương. Lau ống kính bằng vải mềm, nín thở một chút khi bấm.

Câu hỏi thường gặp

Băng giá thường xuất hiện vào tháng mấy?

Thường vào khoảng cuối tháng mười hai đến tháng hai, khi có đợt không khí lạnh mạnh gây rét hại ở vùng núi phía Bắc. Không năm nào giống năm nào; có năm vài đợt, có năm gần như không có, nên phải theo dõi bản tin thời tiết chính thức.

Sương muối và băng giá khác nhau thế nào?

Sương muối là lớp tinh thể trắng mịn đọng trên cỏ, mái nhà vào đêm trời trong, lặng gió và rất lạnh. Băng giá bám cành cây hình thành khi sương mù hoặc mây ẩm gặp nhiệt độ dưới không độ, thường dày hơn và mọc theo hướng gió.

Mấy giờ thì nên có mặt để xem băng?

Nên có mặt trước bình minh khoảng bốn mươi lăm phút, lúc trời còn tối xanh. Băng trên cỏ đẹp nhất khi nắng đầu tiên chiếu xiên và thường tan sau khoảng một giờ có nắng; chỗ khuất bóng và ngày âm u thì giữ được lâu hơn.

Đi xe máy lên đèo khi có băng có an toàn không?

Rất rủi ro. Lớp băng mỏng trên mặt đường gần như trong suốt, phanh vào là mất lái. Nên lên từ chiều hôm trước, đi bộ đoạn cuối, và dừng hẳn nếu có rào chắn hay thông báo cấm đường vì băng.

Đi săn băng cần mặc bao nhiêu lớp áo?

Tối thiểu ba lớp: lớp sát người giữ khô, lớp giữa giữ ấm và lớp ngoài chắn gió. Thêm mũ trùm tai, găng tay hai lớp, tất len và giày đế bám, vì đứng yên chờ cảnh mất nhiệt nhanh hơn nhiều so với lúc đi bộ.

Có nên mang trẻ nhỏ đi săn băng không?

Không nên với trẻ nhỏ, vì trẻ mất nhiệt nhanh, đường lên thường dốc và trơn, giờ đi lại quá sớm. Nếu cả nhà muốn thấy, chọn nơi ở có sương muối ngay quanh chỗ nghỉ để trẻ ra xem vài phút rồi vào nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138