Đi hang hoang sơ phải có người dẫn vì trong hang không có lối đánh dấu, không có sóng điện thoại, nước có thể lên trong vài giờ, đá có chỗ yếu chỉ người thuộc hang mới biết, và nếu có chuyện thì việc đưa người ra ngoài mất rất nhiều giờ; nhiều hang hoang sơ cũng chỉ cho vào cùng đoàn có người dẫn được phép. Chọn người dẫn thì hỏi kế hoạch quay đầu khi mưa, đồ sơ cứu và liên lạc, số khách mỗi người dẫn trông, và việc họ có hỏi sức khoẻ của bạn hay không.
Người dẫn không chỉ là người biết đường. Họ là người nhìn nước, đếm người, chọn chỗ nghỉ, biết lúc nào nên dừng một đoàn đang hăng. Phần dưới nói vì sao không tự vào, những việc người dẫn làm mà bạn không thấy, câu hỏi nên đặt trước khi chọn, buổi dặn dò ở cửa hang, cách làm một người khách tốt, và những khoảnh khắc chỉ đoàn có người dẫn mới được thấy.
Vì sao hang hoang sơ không tự vào được
Hang có lối lát và đèn là hang đã được người ta làm sẵn phần khó: chọn lối an toàn, rào chỗ nguy hiểm, đặt đèn ở chỗ dễ trượt. Hang hoang sơ thì chưa ai làm những việc đó. Một sảnh lớn có thể có năm sáu ngả rẽ trông giống hệt nhau khi quay ngược lại; đèn của bạn chỉ soi được một khoảng nhỏ, không đủ để nhận ra mình đã đi qua chỗ này chưa. Người lạc trong hang thường không lạc vì đi xa, mà vì quay lại không nhận ra lối cũ.
Thứ hai là nước. Như ở những hang đã mở cho khách, nước trong hang hoang sơ cũng lên theo mưa ở cả vùng núi phía trên, có khi vài giờ sau trận mưa mà bạn không nghe thấy. Người thuộc hang biết đoạn nào từng ngập tới đâu, chỗ nào là chỗ trú khi nước lên, lối nào phải ra trước. Người lạ thì không.
Thứ ba là khoảng cách tới sự giúp đỡ. Trong hang sâu không có sóng điện thoại. Một cú trẹo chân ở cách cửa hang vài giờ đi bộ biến thành một cuộc đưa người ra rất dài, cần nhiều người, nhiều dây. Người dẫn có kinh nghiệm mang theo đồ sơ cứu, biết cách liên lạc ra ngoài và biết khi nào phải quay cả đoàn lại trước khi chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Ở nhiều nơi, hang hoang sơ chỉ được vào cùng đoàn có giấy phép, và việc đó có lý do của nó.
Người dẫn làm những việc gì mà bạn không thấy
Đi một chuyến cùng người dẫn giỏi, bạn có cảm giác mọi thứ trôi chảy tự nhiên. Đằng sau cái trôi chảy đó là những việc nhỏ diễn ra liên tục.
- Đếm người ở mỗi chỗ dừng, nhớ ai đi chậm, ai hay tách ra chụp ảnh.
- Nhìn màu nước, nghe tiếng nước, so mép nước với lúc đi vào ở những đoạn đã đánh dấu trong đầu.
- Chọn chỗ nghỉ ở nơi cao, rộng, không dưới miệng giếng trời, không sát mép nước.
- Đi trước ở đoạn khó để thử chỗ đặt chân, đi sau ở đoạn dễ để không ai rơi lại.
- Mang thêm đèn, pin, đồ sơ cứu, áo giữ ấm và đồ ăn dự phòng cho cả đoàn, tính dư cho trường hợp phải ở lại lâu hơn dự kiến vài giờ.
- Nhớ những dấu mốc nhỏ trên đường vào: một tảng đá đổ nghiêng, một vũng nước có cột nhũ soi bóng, để lúc quay ra cả đoàn không rẽ nhầm ở những sảnh giống nhau.
- Giữ đoàn trong lối đã quen, không cho ai bước ra khỏi lối để giẫm lên nền đá đang lớn.
- Biết lúc nào nói dừng. Câu khó nói nhất với một đoàn đang hăng là thôi quay lại.
Khi bạn thấy người dẫn đứng yên nhìn nước một lúc lâu hay hỏi lại ai đó có mệt không, đó là lúc họ đang làm việc, không phải đang nghỉ.
Hỏi gì trước khi chọn người dẫn
Không cần biết nhiều về hang mới chọn được người dẫn tốt. Hỏi những câu dưới đây, rồi nghe cách họ trả lời hơn là nghe nội dung.
| Câu hỏi | Câu trả lời nên nghe | Câu trả lời đáng ngại |
|---|---|---|
| Nếu trời mưa lớn thì sao? | Nói rõ khi nào hoãn, khi nào quay đầu, có lối thoát nào | Mưa không sao đâu, hang này chưa bao giờ ngập |
| Đoàn có bao nhiêu khách mỗi người dẫn? | Đoàn nhỏ, có người dẫn đi đầu và người đi cuối | Một người dẫn cho cả đoàn đông, không ai đi cuối |
| Có mang đồ sơ cứu và liên lạc không? | Kể được mang gì, liên lạc ra ngoài bằng cách nào | Ngập ngừng hoặc bảo không cần |
| Có cần mình khoẻ tới mức nào? | Hỏi lại bạn đi bộ được bao lâu, có bệnh gì không | Ai cũng đi được, không cần hỏi |
| Đoàn có được phép vào hang này không? | Trả lời thẳng, nói rõ tuyến được đi | Lảng đi hoặc bảo cứ đi đường tắt |
Một người dẫn hỏi lại bạn nhiều hơn bạn hỏi họ thường là dấu hiệu tốt. Họ đang tìm hiểu xem đoàn mình dẫn là ai trước khi đưa vào chỗ mà chỉ có họ biết đường ra.
Buổi dặn dò ở cửa hang: nghe kỹ những gì
Trước khi vào, người dẫn tốt luôn dừng đoàn lại ở cửa hang vài phút. Đừng coi đó là thủ tục. Nghe và nhớ những điều sau.
- Thứ tự đi: ai đi đầu, ai đi cuối, mình đứng ở đâu trong hàng.
- Tín hiệu dừng và tín hiệu cần giúp: gọi thế nào, nháy đèn thế nào khi không nghe được nhau.
- Giờ quay đầu: dù đi tới đâu, tới giờ đó cả đoàn quay lại.
- Những đoạn khó phía trước: lội nước, leo dây, khe hẹp, để tự hỏi mình có đi được không ngay từ đầu.
- Luật giữ hang: không chạm thạch nhũ, không ra khỏi lối, rác và cả đồ vệ sinh cá nhân đều mang ra.
- Nếu lạc: đứng yên tại chỗ, tắt bớt đèn để giữ pin, chờ người tìm, không tự đi tìm đường.
Nếu nghe xong thấy có đoạn mình không chắc đi được, nói luôn ở cửa hang. Quay về lúc này chỉ mất một buổi, còn quay về khi đã ở giữa hang thì cả đoàn phải quay theo.
Làm một người khách tốt trong đoàn
Đi đúng chỗ trong hàng. Đừng vượt lên cạnh người dẫn để chụp ảnh trước, cũng đừng tụt lại phía sau người đi cuối.
Báo sớm khi mệt, lạnh hay đau. Một chỗ phồng chân nói ra ở giờ đầu chỉ cần dán băng; giấu tới giờ thứ năm thì cả đoàn phải đi chậm theo.
Giữ đèn chiếu xuống chân. Chiếu đèn ngang tầm mắt làm người đối diện loá, chiếu lên trần làm dơi giật mình.
Nghe lời khi người dẫn bảo dừng. Đừng thương lượng thêm mười phút. Họ thấy những điều bạn chưa thấy.
Mang ra đủ những gì đã mang vào. Kể cả vỏ bánh, giấy lau, mẩu băng dán. Trong hang hoang sơ, một mẩu rác nằm lại rất lâu.
Nói thật về sức mình từ trước. Đã lâu không đi bộ, đang đau đầu gối, hay sợ chỗ hẹp thì nói khi đặt chuyến. Người dẫn chọn tuyến và nhịp đi dựa trên những gì bạn kể; giấu đi là đẩy cả đoàn vào chỗ không ai tính trước.
Để điện thoại ở chế độ máy bay. Trong hang không có sóng, máy cứ tìm sóng sẽ hết pin rất nhanh. Giữ pin cho đèn dự phòng, cho lúc ra ngoài cần gọi, và cho mấy tấm ảnh thật sự đáng chụp.
Giữ hang hoang sơ còn hoang sơ
Hang mở cho khách có lan can, có lối lát để người ta khỏi giẫm lên đá. Hang hoang sơ chỉ có một thứ bảo vệ nó: thói quen của từng người đi qua. Lối đi trong những hang này thường là một vệt mòn hẹp, có khi được đánh dấu bằng dây thấp hay vài hòn đá xếp. Bước ra ngoài vệt đó một bước để chụp gần là giẫm lên những lớp đá mỏng như vỏ trứng, những vũng nước đọng có lớp tinh thể nổi, những mảng bùn in dấu chân sẽ còn nguyên nhiều năm sau.
Dơi và những sinh vật nhỏ sống trong hang quen với bóng tối và yên lặng. Đi qua chỗ có đàn dơi trên trần thì hạ đèn, nói nhỏ, không dừng lâu. Thấy cá hay tôm nhỏ nhạt màu trong vũng nước thì nhìn, đừng khuấy nước, đừng bắt về. Đồ vệ sinh cá nhân, kể cả giấy, người dẫn sẽ có cách để mang ra; hỏi họ từ buổi dặn dò để khỏi lúng túng. Mỗi đoàn đi qua mà hang vẫn giống như trước khi họ tới, đó là lý do người ta còn cho đoàn sau được vào.
Những khoảnh khắc chỉ đoàn có người dẫn mới thấy
Có những thứ hang hoang sơ chỉ mở ra cho người đi cùng người thuộc nó. Người dẫn biết đứng ở đâu để thấy một vách đá ướt lấp lánh khi đèn chiếu xiên, biết giờ nào nắng lọt qua một khe trên trần, biết chỗ nào nghe được tiếng nước chảy bên kia vách mà không thấy dòng nước. Có người dẫn sẽ bảo cả đoàn ngồi xuống, tắt hết đèn trong một phút. Bóng tối khi đó không giống bất kỳ bóng tối nào bạn từng gặp, tối tới mức mắt mở hay nhắm đều như nhau, chỉ còn tiếng giọt nước và tiếng thở của người bên cạnh.
Những khoảnh khắc như thế khó chụp. Nếu muốn giữ một tấm, nhờ người đi cùng đứng yên trong lối, đèn đeo trán chiếu xuống chân, bạn tựa điện thoại lên tảng đá trong lối đi, bật chế độ đêm và kéo phơi sáng xuống một chút để vùng tối còn là vùng tối. Một bóng người nhỏ với vệt đèn mờ giữa vòm đá lớn kể lại chuyến đi rõ hơn mọi tấm chụp cận. Ở cửa hang lúc quay ra, quay lại nhìn vào trong một lần, rồi quay ra nhìn ánh sáng ngoài rừng: đó là tấm ảnh người đi hang nào cũng muốn có.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đi hang hoang sơ bắt buộc phải có người dẫn?
Trong hang hoang sơ không có lối đánh dấu, không có sóng điện thoại, nước có thể lên trong vài giờ sau mưa ở vùng núi phía trên và có những chỗ đá yếu chỉ người thuộc hang biết. Nhiều hang cũng chỉ cho vào cùng đoàn có người dẫn được phép.
Nên hỏi người dẫn những gì trước khi đi hang?
Hỏi họ làm gì khi trời mưa lớn, mỗi người dẫn trông bao nhiêu khách, có mang đồ sơ cứu và cách liên lạc ra ngoài không, và đoàn có được phép vào hang đó không. Người dẫn tốt cũng sẽ hỏi lại sức khoẻ và kinh nghiệm của bạn.
Người mới có đi hang hoang sơ được không?
Được nếu chọn tuyến ngắn, có người dẫn và đoàn nhỏ, và bạn đã quen đi bộ đường rừng vài tiếng. Lần đầu nên thử một hang có lối đi sẵn trước để biết mình chịu được bóng tối và độ ẩm tới đâu.
Lạc đoàn trong hang thì phải làm gì?
Đứng yên tại chỗ, ở nơi rộng và gần lối chính nếu được, tắt bớt đèn để giữ pin, thỉnh thoảng nháy đèn hoặc gọi to. Không tự đi tìm đường, vì quay lại trong hang rất khó nhận ra lối cũ.
Buổi dặn dò ở cửa hang có quan trọng không?
Rất cần nghe kỹ. Đó là lúc người dẫn nói thứ tự đi, tín hiệu dừng và cần giúp, giờ quay đầu, những đoạn khó phía trước và việc phải làm nếu lạc. Thấy có đoạn mình không chắc đi được thì nói ngay ở đó.
Đi cùng người dẫn thì có cần mang đèn riêng không?
Có. Mỗi người cần một đèn đeo trán và một đèn nhỏ dự phòng, cùng pin thay. Người dẫn mang thêm đèn cho cả đoàn để phòng khi hỏng, nhưng không thay được đèn của từng người.