CanhTuong.comCảnh Tượng
Mùa lúa và ruộng bậc thang

Đi ngắm lúa mùa mưa bão: đường đèo, sạt lở và khi nào nên hoãn chuyến

Mùa lúa chín vùng cao trùng cuối mùa mưa bão. Đọc tin trước khi đi, dấu hiệu sạt lở trên đèo, việc làm khi mưa lớn ập đến và mốc nào thì nên hoãn hẳn chuyến.

Low clouds after rain over a winding mountain road high above terraced rice slopes, a rider in a navy raincoat waiting at a wide pull-off, long shot

Đi ngắm lúa mùa mưa bão vẫn được nếu bạn đọc tin trước mỗi ngày và chịu quay đầu đúng lúc: hoãn chuyến khi có tin bão, áp thấp hay mưa lớn diện rộng cho vùng núi phía Bắc, khi có cảnh báo sạt lở và lũ quét cho nơi định đến; còn khi đang trên đèo mà thấy đá nhỏ rơi, nước đục tràn mặt đường, taluy có vết nứt mới thì dừng ở chỗ thoáng và quay lại. Mùa lúa chín vùng cao, thường vào khoảng cuối tháng 8 đến giữa tháng 10, nằm trọn trong nửa sau mùa mưa bão.

Đó là nghịch lý mà ai mê ruộng bậc thang cũng phải chấp nhận: thứ làm lúa xanh tốt cũng là thứ làm đường đèo nguy hiểm. Bài này không khuyên bạn bỏ chuyến, mà nói cách đọc tin trước, những dấu hiệu nguy hiểm thấy được bằng mắt, việc làm khi mưa lớn ập đến lúc đang ở trên núi, đồ mang theo, và cả những vẻ đẹp chỉ có sau một cơn mưa.

Vì sao mùa lúa đẹp lại trùng mùa sạt lở

Ở vùng núi phía Bắc, mưa nhiều nhất thường vào khoảng tháng 6 đến tháng 8, kéo sang tháng 9 với những cơn bão và áp thấp cuối mùa. Lúa cấy đầu hè, lớn lên trong mưa, chín vào cuối mùa mưa. Đất trên các sườn đồi sau mấy tháng hút nước đã no, chỉ cần thêm một trận mưa to là những taluy dọc đường đèo có thể sụt.

Nhiều đoạn đường lên các vùng ruộng bậc thang được mở bằng cách cắt vào sườn núi. Mặt cắt dựng đứng ấy là chỗ đất đá dễ rơi nhất. Có những đoạn vừa được dọn xong hôm trước, hôm sau lại sụt tiếp vì nước vẫn rỉ trong lòng đất. Thường thì sạt lở không xảy ra ngay lúc mưa to nhất, mà có khi vài giờ hay một hai ngày sau, khi đất đã ngấm nước sâu.

Điều đó có nghĩa: trời tạnh không có nghĩa là đường an toàn. Nắng đã lên, mây đã tan, cảnh đẹp như mơ, nhưng trên sườn núi đất vẫn đang nặng nước. Người ở bản biết rõ chuyện này, nên nếu họ khuyên "hôm nay đừng đi đường ấy", hãy nghe.

Mùa lúa chín vì thế cần một tâm thế khác: lịch đi linh hoạt, có ngày dự phòng, sẵn sàng đổi hướng hoặc ở yên một chỗ. Ai giữ cứng lịch "phải lên đỉnh đèo đúng sáng thứ Bảy" là người dễ gặp nguy nhất.

Trước khi đi: đọc tin và quyết định theo từng mốc

Đây là trình tự gọn mà nhiều người hay đi vùng cao mùa mưa vẫn làm. Không cần biết nhiều về khí tượng, chỉ cần đọc đúng nguồn và đúng lúc.

  1. Một tuần trước: xem bản tin thời tiết dài ngày của cơ quan khí tượng. Có tin bão hay áp thấp đang hình thành ngoài Biển Đông hướng về vịnh Bắc Bộ thì chuẩn bị phương án lùi ngày.
  2. Ba ngày trước: xem tin cảnh báo mưa lớn cho khu vực vùng núi phía Bắc. Hỏi người ở nơi định đến xem mấy hôm nay mưa nhiều không, đường có sạt chỗ nào không.
  3. Tối hôm trước: đọc lại cảnh báo lũ quét, sạt lở đất cho khu vực sẽ đi qua. Có cảnh báo cho đúng vùng ấy thì hoãn hoặc đổi sang nơi khác không nằm trong vùng cảnh báo.
  4. Sáng xuất phát: nhìn trời, hỏi chủ chỗ nghỉ. Nếu đêm qua mưa to kéo dài, chờ thêm nửa ngày cho nước rút, đừng đi ngay lúc tạnh.
  5. Trong ngày: mỗi lần dừng nghỉ, hỏi người địa phương về đoạn đường phía trước.

Đặt sẵn một mốc quay đầu trong đầu, ví dụ: "Thấy nước đục tràn đường ở bất cứ chỗ nào là quay lại, không bàn thêm." Quyết từ trước thì lúc gặp chuyện không phải đắn đo trong cảm giác tiếc chuyến.

Nghe tin gì thì làm gì

Bảng dưới gom những tình huống hay gặp thành việc cụ thể. Nó không thay được lời khuyên của chính quyền địa phương hay lực lượng cứu nạn; khi có hướng dẫn chính thức, làm theo hướng dẫn đó.

Tin hay tình huốngNên làm gì
Bão hoặc áp thấp đang hướng vào vịnh Bắc Bộ trong tuầnLùi chuyến, không lên vùng núi trong lúc bão vào và hai ba ngày sau đó
Cảnh báo mưa lớn diện rộng vùng núi phía BắcHoãn những cung đèo dài; nếu đã ở trên núi thì ở yên trong bản
Cảnh báo lũ quét, sạt lở cho đúng khu vực định đếnKhông đi vào khu vực đó; đổi sang nơi khác hoặc về
Mưa rào rải rác buổi chiều, sáng nắngVẫn đi được, ngắm buổi sáng, về chỗ nghỉ trước đầu giờ chiều
Đêm qua mưa to, sáng nay tạnhChờ thêm nửa ngày, hỏi tình trạng đường trước khi chạy đèo
Người địa phương khuyên không đi đoạn nàoNghe theo, kể cả khi trời đang nắng đẹp

Hàng cuối bảng là hàng quan trọng nhất. Người sống ở đó nhìn thấy những thứ không có trong bản tin: con suối nào đang đục, đoạn taluy nào mới nứt, xe nào vừa phải quay đầu.

Dấu hiệu nguy hiểm thấy được trên đường đèo

Khi đã ở trên đường, mắt và tai là công cụ đáng tin nhất. Gặp một trong những dấu hiệu dưới đây, dừng lại ở chỗ thoáng, xa taluy, rồi quay đầu.

  • Đá nhỏ, sỏi lăn lộp độp từ trên taluy xuống mặt đường.
  • Nước đục ngầu chảy thành dòng xuống mặt đường từ sườn núi, nhất là ở chỗ trước đó khô.
  • Vết nứt mới trên mặt đường hoặc trên sườn taluy, cây trên sườn nghiêng bất thường.
  • Tiếng ào ào, răng rắc hay ầm ầm từ trên núi không giống tiếng mưa.
  • Suối bên đường bỗng đục và dâng nhanh, mang theo cành cây, rác.
  • Ngầm tràn có nước chảy qua mặt đường: không cố vượt, kể cả khi thấy nước nông.
  • Xe phía trước dừng lại hoặc quay đầu, người địa phương ra hiệu dừng.

Khi dừng, đừng dừng ngay dưới chân taluy dựng đứng, cũng đừng dừng sát mép vực phía ngoài. Chọn chỗ đường mở rộng, có bãi đất, xa cả hai phía.

Rồi bình tĩnh. Quay đầu xe chậm, nhìn kỹ phía sau, không vội vàng làm điều nguy hiểm thêm. Bỏ dở một đoạn đường để quay lại không phải là mất chuyến; nhiều người đi lâu năm vẫn làm thế vài lần mỗi mùa.

Khi đang trên núi mà mưa lớn ập đến

Mưa vùng cao đến nhanh: mây đen kéo qua đỉnh núi, gió đổi chiều, vài phút sau là trút xuống. Nếu đang ở điểm ngắm, thu dọn và xuống ngay, đừng nán lại chụp nốt. Nếu đang trên xe, đi chậm đến chỗ có nhà dân hay quán ven đường gần nhất và vào trú, không cố chạy cho kịp về.

Không trú dưới chân taluy, dưới cây to đơn độc, hay trong lán tạm sát suối. Có sấm sét thì tránh xa chỗ cao trống trải, cột điện, hàng rào kim loại. Ngồi trong nhà, chờ mưa ngớt hẳn và hỏi người ở đó về đường đi rồi mới tính tiếp.

Nếu mưa kéo dài đến tối, chấp nhận ngủ lại nơi đang ở, dù chỉ là một nhà dân. Chạy đèo trong đêm mưa là việc nguy hiểm nhất bạn có thể làm trong cả chuyến. Gọi về cho người nhà báo vị trí, sạc đầy điện thoại khi có điện.

Gặp sạt lở chặn đường, có người bị vùi hay bị thương, gọi ngay 112 và 115, báo rõ vị trí. Không tự đào bới ở chỗ đất vẫn đang chuyển động; chờ lực lượng cứu nạn và nghe theo hướng dẫn của họ.

Đồ mang theo cho chuyến đi mùa mưa

Đồ cho mùa mưa không cần nhiều, nhưng thiếu một món là cả chuyến khổ. Danh sách dưới đây là phần thêm vào so với một chuyến đi bình thường.

  • Áo mưa bộ liền quần, loại không bay phần phật khi chạy xe.
  • Túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ, sạc dự phòng.
  • Giày đế bám có thể ướt mà không trơn, thêm một đôi tất khô trong túi kín.
  • Áo khoác giữ ấm: người ướt mưa trên núi mất nhiệt rất nhanh.
  • Đèn pin, vài thanh năng lượng, nước uống cho trường hợp phải chờ lâu ở chỗ tắc đường.
  • Một ngày dự phòng trong lịch, và số liên lạc của chỗ nghỉ để hỏi tình trạng đường.

Đi xe máy thì kiểm tra phanh, lốp, đèn trước khi đi; mưa làm phanh kém, lốp mòn là trượt. Người chưa quen đường núi ướt nên để người địa phương chở trên những đoạn dốc nhất.

Cái không cần mang: không cần đồ lội nước chuyên dụng, không cần ô. Ô vô dụng khi gió núi thổi và vướng tay khi chạy xe; một bộ áo mưa tốt làm được mọi việc của nó.

Sau cơn mưa: những cảnh chỉ mùa này có

Không phải tất cả đều là chuyện đáng lo. Sau một cơn mưa rào buổi chiều, khi trời tạnh và nắng quay lại, thung lũng thường có những dải mây thấp bò ngang sườn núi, lúa ướt lấp lánh, không khí trong đến mức thấy được từng mái nhà ở bản bên kia. Đó là khoảnh khắc chỉ kéo dài chừng nửa giờ và chỉ có trong mùa mưa.

Muốn xem cảnh ấy, đừng đi xa. Đứng ở rìa bản, ở hiên chỗ nghỉ, ở bãi đất gần nhà dân, nơi bạn đã trú mưa. Không cần lên đỉnh đèo; những đoạn đường cao lúc này lại là chỗ cần tránh nhất vì đất vừa ngấm nước.

Chụp bằng điện thoại, chạm vào phần mây sáng để đo sáng cho mây không bị cháy trắng, giảm phơi sáng thêm chút. Lau ống kính bằng khăn khô trước khi chụp, giọt nước trên mặt kính làm ảnh mờ một vệt mà nhìn màn hình nhỏ khó thấy. Đặt bạn đồng hành mặc áo mưa tối màu đứng nhỏ ở chỗ đất bằng, sườn ruộng và mây phía sau.

Mưa làm bờ ruộng mềm, dễ vỡ hơn ngày thường. Đừng đi trên bờ ruộng sau mưa, không ném rác, không để áo mưa rách lại bên đường. Cảnh đẹp nhất mùa này luôn ở xa, nhìn từ chỗ khô ráo.

Câu hỏi thường gặp

Mùa lúa chín vùng cao có trùng mùa mưa bão không?

Có, lúa chín thường vào khoảng cuối tháng 8 đến giữa tháng 10, nằm trong nửa sau mùa mưa bão ở miền Bắc. Bạn vẫn đi được nhưng cần theo dõi tin thời tiết hằng ngày và có ngày dự phòng.

Khi nào nên hoãn chuyến ngắm lúa?

Nên hoãn khi có bão hay áp thấp hướng vào vịnh Bắc Bộ, khi có cảnh báo mưa lớn diện rộng hoặc cảnh báo lũ quét, sạt lở cho đúng nơi định đến. Đợi thêm hai ba ngày sau khi bão qua rồi mới lên núi.

Trời đã tạnh thì đi đèo có an toàn chưa?

Chưa chắc, vì đất sau mưa lớn vẫn còn ngấm nước và sạt lở có thể xảy ra vài giờ hay một hai ngày sau. Chờ thêm nửa ngày và hỏi người địa phương về tình trạng đường trước khi đi.

Thấy dấu hiệu sạt lở trên đường thì làm gì?

Dừng lại ở chỗ đường rộng, xa chân taluy và xa mép vực, rồi quay đầu. Nếu có người bị nạn, gọi 112 và 115, không tự đào bới ở chỗ đất vẫn còn chuyển động.

Có nên vượt ngầm tràn khi nước chỉ ngập mắt cá?

Không nên, vì dòng nước trên ngầm chảy mạnh hơn nhìn thấy và có thể dâng rất nhanh khi mưa đầu nguồn. Chờ nước rút hoặc tìm đường khác, nghe theo người địa phương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138