Cột nắng rọi qua giếng trời xuống đáy hang thường rõ nhất trong khoảng cuối buổi sáng tới đầu giờ chiều, khi mặt trời lên cao đủ để chiếu lọt miệng giếng, vào những ngày trời trong của mùa khô, nhất là sau một đêm ẩm khiến trong hang có nhiều hơi nước lơ lửng. Mỗi cột sáng đẹp nhất chỉ kéo dài cỡ nửa giờ đến một giờ trên một chỗ, rồi trượt dần theo mặt trời, mảnh dần và tắt khi nắng chéo khỏi miệng giếng.
Giếng trời là chỗ trần hang mở lên trời, có thể to như một khoảng rừng hay chỉ bằng một khe đá. Hang có giếng trời không nhiều, và hang đông khách có giếng trời càng ít; đa số nằm trong những tuyến có người dẫn ở vùng núi đá vôi miền Trung và phía Bắc. Phần dưới không nói hang nào có giếng trời đẹp nhất, mà nói cách đọc giờ, mùa, dấu hiệu, chỗ đứng và cách giữ được cột sáng trong điện thoại khi bạn có dịp đứng dưới một miệng giếng như thế.
Cột sáng trông thế nào và vì sao lúc có lúc không
Lần đầu thấy, nhiều người ngạc nhiên vì cột nắng không phải lúc nào cũng hiện. Ánh nắng chỉ thành cột khi trong không khí có thứ gì đó cho nó bám vào: hơi nước, sương mỏng, bụi li ti bay lên khi đoàn đi qua. Không khí trong hang khô và trong thì nắng vẫn chiếu xuống, nhưng bạn chỉ thấy một vũng sáng trên nền đá, không thấy cột. Vì thế cùng một giếng trời, cùng một giờ, có ngày đẹp như có ai bật đèn sân khấu, có ngày chỉ là một mảng sáng loang.
Cột sáng cũng không đứng yên. Mặt trời đi, vệt nắng dưới đáy hang trượt theo, có khi trườn qua một bãi đá lớn trong vòng chưa tới một giờ. Lúc mặt trời chưa đủ cao, nắng chỉ chạm vách bên này, cột nghiêng hẳn sang một phía. Đến khi mặt trời gần đỉnh đầu, cột thẳng và rơi tới đáy. Rồi khi nắng xế, cột nghiêng sang phía kia, mảnh dần và tắt khi tia cuối cùng chéo khỏi mép giếng.
Mây cũng góp phần. Một cụm mây trôi ngang qua miệng giếng là cột sáng tắt phụt vài phút rồi bật lại. Người chờ lâu thường thấy những lần bật tắt đó đẹp hơn cả lúc nắng đều, vì mỗi lần nắng quay lại, hơi nước trong hang như sáng bừng lên từng lớp.
Mùa nào hay có cột nắng rõ
Không có lịch chung cho mọi giếng trời, vì mỗi miệng giếng mở theo một hướng, rộng hẹp khác nhau. Bảng dưới là những điều thường gặp ở các hang vùng núi đá vôi trong nước, để bạn đoán chứ không phải để chốt ngày.
| Thời kỳ trong năm | Nắng và hơi nước | Điều nên biết |
|---|---|---|
| Đầu mùa khô, khoảng đầu năm | Trời hay âm u, sáng sớm có sương, nắng yếu | Cột sáng mềm, ít ngày rõ; bù lại không khí trong hang ẩm, có nắng là cột hiện ngay |
| Giữa mùa khô, cuối xuân sang đầu hè | Nắng to, mặt trời lên cao trưa | Thường là quãng có nhiều ngày cột thẳng và rơi tới đáy nhất |
| Đầu mùa mưa, có mưa rào chiều | Sáng nắng, hơi nước nhiều sau trận mưa hôm trước | Cột rất rõ vào buổi sáng, nhưng phải để ý mưa chiều và nước trong hang |
| Mùa mưa lũ | Mây dày, mưa kéo dài | Nhiều hang sâu đóng cửa; cột nắng không phải lý do để vào hang lúc nước có thể lên |
Năm nào mùa mưa đến sớm, quãng đẹp cuối mùa khô ngắn lại; năm nắng hạn kéo dài thì không khí trong hang khô hơn, cột sáng mờ. Trước chuyến đi, hỏi người dẫn hoặc ban quản lý giếng trời ở hang đó nắng xuống vào giờ nào trong tháng bạn đi: họ đứng dưới miệng giếng mỗi tuần nên biết rõ hơn mọi bảng chung.
Dấu hiệu hôm nay có cột nắng
Bạn không chọn được trời, nhưng đọc được trời. Sáng hôm đi, để ý mấy điều dưới đây; có ba bốn điều thì khả năng cao là có cột sáng đẹp.
- Đêm trước có mưa nhẹ hoặc sương dày, sáng ra trời trong dần. Hơi nước còn đọng trong hang mà nắng đã đủ.
- Nhìn lên thấy mây trắng rải rác, xen trời xanh, không phải một tấm mây xám phủ kín.
- Gió lặng. Gió mạnh thổi qua miệng giếng làm hơi nước tan nhanh, cột sáng nhạt đi.
- Đoạn đường vào hang khô ráo, suối không đục. Nắng đẹp mà nước trong hang đang lên thì vẫn không đáng vào.
- Người dẫn bảo hôm nay đi nhanh đoạn đầu để kịp giờ nắng. Họ ít khi nói thế nếu trời không hứa hẹn.
Nếu sáng ra trời nặng mây, đừng thất vọng ngay: đi hang mất vài giờ, mây có thể mỏng dần đúng lúc bạn tới dưới giếng. Ngược lại, trời xanh không một gợn mây sau nhiều ngày nắng gắt thì cột sáng thường mảnh và mờ hơn bạn tưởng.
Đứng ở đâu để thấy cột sáng rõ nhất
Chỗ đứng đẹp nhất không phải ngay trong vệt nắng. Đứng trong đó, bạn chỉ thấy chói mắt và một mảng trắng xung quanh. Cột sáng hiện rõ khi nhìn nó từ bên cạnh hoặc hơi ngược về phía nó, với nền phía sau là vách đá tối. Lùi ra xa một quãng, chừng vài chục bước tuỳ độ lớn của sảnh hang, bạn sẽ thấy trọn từ miệng giếng xuống tới đáy, kèm những bóng người nhỏ xíu bên dưới cho biết cái hang lớn đến đâu.
Đến trước giờ nắng xuống một khoảng, ngồi lại trên một tảng đá bằng, ăn chút gì, cho mắt quen tối. Nhiều người đến đúng lúc cột sáng đẹp nhất, mắt còn chói vì vừa đi đoạn đường có đèn, nhìn vào chỉ thấy một khoảng mờ. Người ngồi chờ trước đó thì thấy cả những sợi sáng mảnh bên mép cột, thấy hơi nước cuộn chậm như khói.
Ở lại đến khi cột tắt hẳn, hoặc ít nhất qua một lần mây che rồi nắng quay lại. Khoảnh khắc nắng bật lại sau mây là khoảnh khắc nhiều người nhớ nhất. Nếu đoàn phải đi tiếp, đừng tách ra ở lại một mình để chờ thêm; hỏi người dẫn còn bao lâu, rồi dồn thời gian ngắm vào lúc đó.
An toàn khi chờ nắng dưới giếng trời
Không đứng lâu ngay dưới miệng giếng. Đá, cành cây và đất từ mép giếng thỉnh thoảng rơi xuống, nhất là sau mưa. Đứng chếch sang bên, chỗ có trần che phía trên, vừa an toàn vừa nhìn cột sáng đẹp hơn.
Đá dưới giếng trời trơn hơn chỗ khác. Có nắng và nước nên rêu mọc, có khi cây con mọc thành một khoảng rừng nhỏ dưới đáy hang. Bước lên đá phủ rêu như bước lên xà phòng; đi theo lối người dẫn chỉ.
Mắt chói rồi tối là lúc dễ hụt chân. Nhìn lâu vào cột sáng rồi quay đi chỗ tối, mắt mất một lúc mới thấy lại bậc. Đứng yên vài giây rồi mới bước, bật đèn đeo trán trước khi đi tiếp.
Ngồi chờ thì mặc thêm áo. Mồ hôi của đoạn leo nguội đi rất nhanh trong hang ẩm. Áo khoác mỏng để sẵn ở ngăn ngoài ba lô.
Đi theo đoàn, không tách lẻ. Đáy hang dưới giếng trời rộng và nhiều lối, dễ lạc khi mải chụp. Gặp nạn ở chỗ có sóng thì gọi 112, còn không thì báo người dẫn ngay.
Giữ cột sáng trong điện thoại
Cột nắng là cảnh chênh sáng rất lớn: một vệt sáng chói giữa vùng tối đặc. Điện thoại để tự động sẽ cố làm sáng vùng tối, kết quả là cột sáng thành một mảng trắng phẳng. Làm lần lượt như dưới đây.
- Lau ống kính. Hơi nước trong hang đọng lên kính rất nhanh, làm mọi ảnh mờ như có sương dù trời trong.
- Chạm vào chính cột sáng để điện thoại lấy nét và đo sáng theo đó, rồi kéo thanh phơi sáng xuống cho tới khi thấy rõ những sợi sáng và hơi nước.
- Đặt một người đi cùng đứng nhỏ dưới chân cột, lệch sang một bên, nhìn lên. Người nhỏ trong khung cho biết hang lớn cỡ nào.
- Tựa điện thoại lên tảng đá hoặc tì hai khuỷu tay vào người, chụp vài tấm liền nhau vì hơi nước thay đổi từng giây.
- Thử thêm một tấm dọc để lấy trọn cột từ miệng giếng xuống, và một tấm ngang lấy cả vách tối hai bên.
- Không bật flash, không zoom số. Về nhà chỉ cần kéo vùng tối lên nhẹ và giữ nguyên màu nắng.
Những tấm có bụi bay lên vì đoàn vừa đi qua thường có cột sáng dày hơn. Nhưng đừng giẫm đất hay vỗ áo cho bụi bay để làm cảnh: dưới giếng trời có cây con và đất mỏng, giẫm lên một lần là mất cả mùa mới mọc lại.
Những chỗ hay hỏng khi đi săn cột nắng
Người mới đi thường mất cột sáng không phải vì trời xấu, mà vì vài thói quen nhỏ. Bảng dưới đặt cạnh nhau cách hay làm và cách nên làm.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Đến dưới giếng trời đúng giờ đẹp, thở hồng hộc, mắt còn chói vì đèn | Đến sớm hơn một khoảng, ngồi nghỉ, tắt bớt đèn cho mắt quen tối rồi mới ngắm |
| Đứng ngay trong vệt nắng để chụp ảnh chân dung | Đứng chếch ra ngoài, để cột sáng làm nền, người chỉ là một bóng nhỏ bên cạnh |
| Thấy mây là bỏ đi vì nghĩ hết nắng | Chờ thêm vài phút; mây trôi qua, nắng bật lại thường là lúc đẹp nhất |
| Để điện thoại tự động, ảnh ra một mảng trắng | Chạm vào cột sáng, giảm phơi sáng, tựa máy cho vững |
| Chọn hang chỉ vì từng xem một tấm ảnh cột nắng rất đẹp trên mạng | Hỏi người dẫn giờ nắng xuống trong tháng mình đi, chấp nhận có ngày không có cột |
| Leo lên tảng đá cao dưới miệng giếng để chụp từ trên xuống | Ở lại trên lối đi, đổi góc bằng cách lùi xa hoặc hạ thấp điện thoại sát mặt đá |
Còn một điều ít ai nói: đừng ép cả chuyến đi vào một cột sáng. Hang có giếng trời luôn có những thứ khác để xem, từ khoảng rừng nhỏ mọc dưới đáy, tiếng chim vọng xuống từ miệng giếng, cho tới những vách đá loang nước. Không gặp cột nắng thì bạn vẫn đứng trong một cái hang mà nhiều người chỉ biết qua ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Mấy giờ thì nắng rọi qua giếng trời xuống đáy hang?
Thường trong khoảng cuối buổi sáng tới đầu giờ chiều, khi mặt trời lên đủ cao để chiếu lọt miệng giếng. Giờ cụ thể khác nhau theo từng giếng và từng tháng, nên hỏi người dẫn hoặc ban quản lý hang trước chuyến đi.
Vì sao có hôm có nắng mà không thấy cột sáng?
Cột sáng chỉ hiện khi trong không khí có hơi nước, sương mỏng hay bụi để ánh nắng bám vào. Sau nhiều ngày khô và gió, không khí trong hang trong quá nên bạn chỉ thấy một vũng sáng dưới đáy chứ không thấy cột.
Mùa nào trong năm dễ thấy cột nắng trong hang nhất?
Thường là giữa và cuối mùa khô, khi nắng to và mặt trời lên cao vào buổi trưa, cộng với những sáng sau một đêm ẩm. Mùa mưa lũ thì nhiều hang sâu đóng cửa, và không nên vào hang chỉ vì muốn thấy nắng.
Đứng ở đâu để nhìn cột sáng đẹp nhất?
Đứng lệch sang bên hoặc hơi ngược về phía cột, nền phía sau là vách đá tối, lùi xa vài chục bước để thấy trọn từ miệng giếng xuống đáy. Đừng đứng ngay dưới miệng giếng vì chói và có thể có đá rơi.
Chụp tia nắng trong hang bằng điện thoại sao cho không bị cháy trắng?
Chạm vào cột sáng để máy đo sáng theo nó, rồi kéo phơi sáng xuống cho tới khi thấy rõ sợi sáng và hơi nước. Tựa máy lên đá cho vững, không bật flash, chụp nhiều tấm liền vì hơi nước đổi từng giây.
Có nên ở lại một mình chờ cột nắng khi đoàn đi tiếp không?
Không nên. Đáy hang dưới giếng trời rộng, nhiều lối và đá rêu trơn, ở một mình rất dễ lạc hoặc ngã mà không ai biết. Hỏi người dẫn còn bao nhiêu thời gian rồi dồn việc ngắm vào lúc đó.