Tuyết đầu mùa ở các vùng núi xứ lạnh thường đến từ khoảng cuối tháng 9 đến tháng 10, còn ở đồng bằng và thành phố vĩ độ trung bình thường vào khoảng cuối tháng 11 đến tháng 12; trận đầu tiên hay là tuyết ướt, phủ mỏng và tan trong một hai ngày, nên muốn thấy thì phải theo dõi dự báo từng ngày và sẵn sàng ra ngoài ngay khi tuyết bắt đầu rơi. Với người Việt lần đầu, cái khó không phải là tìm tuyết mà là đi lại trên băng, giữ chân tay khô ấm và nhận ra khi nào cơ thể đang bị lạnh quá mức.
Khoảnh khắc đẹp nhất của tuyết đầu mùa thường rất ngắn: buổi sáng sau đêm tuyết rơi, trời trong, mọi thứ phủ trắng mà chưa ai giẫm lên, có khi tuyết còn đọng trên những cành lá thu chưa rụng. Đến trưa, đường đã lầy, cành đã trơ. Bài này giúp bạn đón được buổi sáng ấy và đi qua những ngày băng giá sau đó mà không ngã, không ốm.
Buổi sáng sau trận tuyết đầu tiên trông thế nào
Đêm trước, bạn thấy những hạt mưa đập vào cửa kính dần chậm lại, nhẹ đi, rơi lả tả chứ không gõ lộp độp. Đó là lúc mưa chuyển thành tuyết. Sáng ra kéo rèm, mái nhà, xe, hàng rào đều phủ một lớp trắng dày cỡ một ngón tay. Điều đầu tiên người lần đầu thấy tuyết hay nói là sự yên lặng: tuyết hút âm thanh, tiếng xe xa như bị bọc bông.
Tuyết mới rơi xốp, giẫm vào kêu lạo xạo nếu trời đủ lạnh, nhão và ướt nếu nhiệt độ chỉ quanh không độ. Trận đầu mùa thường là loại ướt, đắp người tuyết được nhưng thấm ướt găng rất nhanh. Nếu trời quang sau đêm tuyết, nắng sớm làm tuyết lấp lánh như rắc kim tuyến, bóng cây xanh tím trên nền trắng. Quãng đó thường chỉ một hai tiếng trước khi người, xe, nắng làm mọi thứ lấm lem.
Có một khoảnh khắc hiếm hơn nữa: tuyết rơi sớm khi rừng còn đang đỏ vàng. Lá đỏ đội một lớp tuyết trắng, cảnh chỉ có trong vài giờ đến một ngày, vì tuyết ướt nặng làm lá rụng hoặc tan ngay khi nắng lên. Ai ở vùng núi vào cuối mùa lá và thấy dự báo nhiệt độ tụt đột ngột kèm mưa, đáng để đặt báo thức sớm.
Đoán trận tuyết đầu tiên từ dự báo
Không cần biết khí tượng, chỉ cần để ý vài thứ trên bản tin thời tiết của nơi bạn ở:
- Nhiệt độ ban đêm dự báo xuống quanh không độ hoặc thấp hơn, kèm có mưa hoặc mây dày: khả năng cao mưa chuyển thành tuyết, nhất là ở chỗ cao.
- Biểu tượng "mưa tuyết lẫn lộn" ở dự báo: thường là tuyết ướt, khó đọng ở đồng bằng nhưng đọng trên bãi cỏ, mái xe và vùng đồi.
- Trời chiều chuyển màu xám trắng đục, không khí ẩm mà lạnh buốt, gió dịu đi: người sống ở xứ lạnh hay gọi là "trời có mùi tuyết".
- Tuyết rơi trên núi trước khi xuống phố: nếu thấy đỉnh núi gần thành phố trắng sau một đêm mưa, những ngày tới phố có thể đến lượt.
Hãy xem dự báo theo giờ chứ không chỉ theo ngày. Tuyết đầu mùa thường đến một quãng ngắn trong đêm, và người ngủ say đến tám giờ sáng hay chỉ kịp thấy đường lầy. Đặt báo thức sớm vào sáng sau đêm có tuyết, ra ngoài khi trời vừa sáng.
Đi trên tuyết và băng mà không ngã
Bước ngắn, đặt cả bàn chân. Đi như chim cánh cụt: chân hơi mở, bước ngắn, đặt cả bàn chân xuống cùng lúc thay vì gót trước, trọng tâm hơi ngả về trước. Nghe buồn cười nhưng đó là cách người bản xứ đi trên vỉa hè băng.
Tay ra khỏi túi. Người lạnh hay thọc tay vào túi áo, rồi khi trượt không chống kịp, ngã đập đầu hoặc gãy cổ tay. Đeo găng ấm để tay có thể buông thõng hai bên giữ thăng bằng.
Coi chừng băng đen. Tuyết tan ban ngày, đêm đóng lại thành một lớp băng trong suốt trên mặt đường, nhìn như đường ướt. Sáng sớm, cầu, bậc thang, bóng râm, chỗ đổ dốc là nơi hay có. Thấy mặt đường bóng loáng mà trời lạnh, coi như đó là băng.
Giày quan trọng hơn áo. Giày thể thao vải ướt sũng sau mười phút và trơn trên băng. Giày cổ cao chống thấm, đế cao su có rãnh sâu là thứ nên mua đầu tiên. Có nơi bán miếng đinh bọc ngoài đế giày cho ngày băng nhiều.
Không bước lên hồ, sông đóng băng đầu mùa. Lớp băng đầu mùa mỏng và không đều, trông chắc nhưng có thể nứt ngay giữa hồ. Chỉ đi trên mặt băng nơi có người địa phương chỉ dẫn và thông báo cho phép.
Mặc gì để không ướt, không lạnh
Cái lạnh của tuyết đến từ ướt nhiều hơn từ nhiệt độ. Bảng dưới so những gì người lần đầu hay mặc và cách sửa:
| Bộ phận | Hay mặc sai | Nên mặc |
|---|---|---|
| Thân trên | Một áo phao dày bên ngoài, áo cotton bên trong | Ba lớp: giữ nhiệt sát người, nỉ hoặc lông vũ mỏng, ngoài cùng chống thấm chắn gió |
| Chân | Quần jean | Quần giữ nhiệt bên trong, quần chống thấm bên ngoài khi chơi tuyết; jean ướt là lạnh buốt cả ngày |
| Tay | Găng len | Găng chống thấm bên ngoài, găng mỏng bên trong; mang thêm một đôi dự phòng |
| Đầu, mặt | Không đội mũ vì sợ hỏng tóc | Mũ trùm tai, khăn ống che cổ và mũi; tai và mũi là chỗ bỏng lạnh trước |
| Mắt | Không đeo gì | Kính râm khi nắng trên tuyết, ánh phản chiếu rất mạnh có thể làm đau mắt |
| Da | Không bôi gì | Kem dưỡng môi, kem dưỡng da mặt; gió lạnh làm nứt môi chỉ sau một buổi |
Vào nhà là cởi bớt áo ngoài, kẻo đổ mồ hôi rồi ra lại ngoài trời sẽ lạnh gấp đôi. Treo găng, tất ướt lên chỗ ấm để khô cho hôm sau. Không cần mua đồ trượt tuyết chuyên dụng chỉ để ngắm tuyết trong thành phố.
Những buổi sáng băng giá sau đó: sương giá, cành băng, mặt hồ
Sau trận tuyết đầu, những ngày lạnh khô thường mang lại các khoảnh khắc khác, cũng ngắn, cũng chỉ có vào buổi sớm. Mấy cảnh đáng dậy sớm:
- Sương giá bám cành: đêm trong, lặng gió, hơi ẩm cao, sáng ra từng cành cây, ngọn cỏ, hàng rào phủ một lớp tinh thể trắng như lông. Nắng chiếu vào là lấp lánh, nhưng chỉ chừng một hai tiếng sau là rơi lả tả hoặc tan.
- Mặt hồ đóng lớp băng mỏng đầu tiên: trong như kính, có khi thấy cả lá đỏ nằm kẹt bên dưới. Ngắm từ bờ, không bước xuống, ném đá thử cũng đừng.
- Khói hơi trên mặt sông: những sáng không khí lạnh hơn nước nhiều, mặt sông bốc hơi thành làn khói trắng trôi chậm. Đứng trên cầu hay bờ cao lúc mặt trời vừa lên là thấy rõ nhất.
- Tuyết đọng trên lá thu: như kể ở trên, chỉ có khi tuyết rơi sớm lúc rừng chưa trụi lá, và hiếm khi kéo dài quá trưa.
Dấu hiệu báo trước cho cả bốn cảnh là giống nhau: chiều hôm trước trời quang dần, gió lặng, dự báo đêm xuống dưới không độ. Đi ra ngoài khi trời vừa sáng, mặc đủ ấm vì đó là lúc lạnh nhất trong ngày, và đi chậm vì mọi bề mặt đều có thể đang phủ băng. Đứng ở chỗ có nắng sớm chiếu tới, như một bãi trống hướng đông, sẽ thấy sương giá lấp lánh rõ hơn trong bóng râm.
Nhận ra khi cơ thể đang lạnh quá mức
Bỏng lạnh thường bắt đầu ở ngón tay, ngón chân, vành tai, mũi và má. Dấu hiệu đầu là da đỏ, buốt, rồi chuyển trắng nhợt, cứng như sáp và mất cảm giác. Lúc đó cần vào chỗ ấm ngay, làm ấm từ từ bằng hơi ấm cơ thể, như kẹp tay vào nách, hoặc nước ấm vừa phải. Không chà xát bằng tuyết như lời truyền miệng, không hơ sát lò sưởi vì da tê không cảm nhận được nóng và dễ bỏng.
Hạ thân nhiệt nguy hiểm hơn và khó tự nhận ra. Ban đầu run mạnh, tay chân vụng về, nói lắp. Nặng hơn thì lại thôi run, người lừ đừ, lú lẫn, muốn nằm xuống. Người ở trạng thái đó thường không biết mình đang có vấn đề, nên người đi cùng phải để ý nhau. Đưa người đó vào chỗ ấm, thay đồ ướt, đắp chăn, cho uống nước ấm có đường nếu còn tỉnh, và gọi cấp cứu theo số khẩn cấp của nước sở tại.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi lạnh nhanh hơn người trẻ. Một đứa trẻ chơi tuyết vui đến mức không nói mình lạnh, cứ mười lăm hai mươi phút kiểm tra tay, chân, găng có ướt không. Tuyết dù trắng sạch cũng đừng cho trẻ ăn, vì tuyết ở phố lẫn bụi và muối rải đường.
Chụp tuyết bằng điện thoại và chơi tuyết mà không làm phiền ai
Tuyết làm điện thoại chụp ngược với mọi cảnh khác: máy thấy quá sáng nên kéo tối, tuyết thành màu xám. Vài cách sửa:
- Chạm vào vùng tuyết, rồi kéo phơi sáng lên một chút cho tuyết trắng lại, kiểm tra trên màn hình sao cho tuyết vẫn còn vân chứ không trắng phẳng.
- Tuyết đang rơi chụp đẹp khi có nền tối phía sau, như rừng thông, tường gỗ hay ánh đèn đường lúc chạng vạng.
- Một người mặc áo tối màu đứng nhỏ giữa nền trắng nổi rõ hơn mọi phụ kiện.
- Giữ điện thoại trong túi trong cho ấm, pin tụt rất nhanh khi trời âm độ; khi vào nhà cho máy vào túi kín để tránh đọng hơi nước.
Tuyết trắng tinh trên bãi cỏ trước nhà dân, sân trường, vườn của ai đó là của người ta; đừng bước vào để có ảnh dấu chân đầu tiên. Không khắc tên lên thân cây hay vẽ lên kính xe người khác. Chơi ném tuyết với nhau thì tránh ném vào mặt và tránh nắm tuyết lẫn băng cứng. Rác của buổi chơi tuyết, vỏ túi giữ nhiệt, cốc giấy, khi tuyết tan sẽ lộ hết ra, nên mang về.
Câu hỏi thường gặp
Tuyết đầu mùa thường rơi vào tháng mấy?
Ở các vùng núi xứ lạnh, tuyết đầu mùa thường đến từ khoảng cuối tháng 9 đến tháng 10. Ở đồng bằng và thành phố vĩ độ trung bình thì thường vào khoảng cuối tháng 11 đến tháng 12. Mỗi năm có thể sớm muộn vài tuần, nên cần theo dõi dự báo từng ngày của nơi mình ở.
Vì sao tuyết đầu mùa hay tan rất nhanh?
Trận đầu mùa thường rơi khi nhiệt độ chỉ quanh không độ, mặt đất còn ấm nên tuyết ướt và mỏng. Chỉ cần nắng lên hoặc nhiệt độ ban ngày nhích lên vài độ là tuyết tan trong một hai ngày. Buổi sáng ngay sau đêm tuyết rơi là lúc đẹp nhất.
Làm sao đi trên băng không bị ngã?
Bước ngắn, đặt cả bàn chân xuống cùng lúc, chân hơi mở và trọng tâm hơi ngả về trước. Để tay ra khỏi túi để giữ thăng bằng, mang giày đế cao su có rãnh sâu. Cẩn thận với băng đen trên cầu, bậc thang và chỗ râm vào sáng sớm.
Băng đen là gì và nhận ra thế nào?
Băng đen là lớp băng mỏng trong suốt đóng trên mặt đường, thường do tuyết hoặc nước tan ban ngày rồi đóng lại ban đêm. Nó trông như mặt đường ướt nên rất khó thấy. Khi trời lạnh mà mặt đường bóng loáng, nhất là sáng sớm ở cầu và chỗ râm, hãy coi đó là băng.
Dấu hiệu bỏng lạnh là gì?
Da ở ngón tay, ngón chân, tai, mũi chuyển từ đỏ buốt sang trắng nhợt, cứng như sáp và mất cảm giác. Khi thấy dấu hiệu đó cần vào chỗ ấm, làm ấm từ từ bằng hơi ấm cơ thể hoặc nước ấm vừa phải, không chà bằng tuyết và không hơ sát lửa.
Vì sao chụp tuyết bằng điện thoại hay bị xám?
Điện thoại thấy cả khung hình quá sáng nên tự kéo tối xuống, làm tuyết trắng thành xám. Cách sửa là chạm vào vùng tuyết rồi tăng phơi sáng một chút, kiểm tra trên màn hình sao cho tuyết trắng mà vẫn còn vân, không trắng phẳng.