CanhTuong.comCảnh Tượng
Sao trời, Ngân Hà và mưa sao băng

Mắt quen bóng tối khi ngắm sao: hai mươi phút đầu, đèn đỏ và cách nhìn liếc

Mắt cần chừng hai mươi tới ba mươi phút mới quen tối, và một lần nhìn màn hình sáng là mất phần lớn. Dòng thời gian, đèn đỏ, cách nhìn liếc và giữ tối chung cho nhóm.

High mountain campsite under the night sky, a faint red lamp glowing beside a small tent, one hiker in a cobalt blue jacket looking up, low angle wide view

Mắt người cần khoảng hai mươi tới ba mươi phút trong bóng tối mới nhìn được những ngôi sao mờ và dải Ngân Hà, và chỉ một lần nhìn thẳng vào màn hình điện thoại sáng hay đèn pha xe là mất đi phần lớn công sức đó. Cách giữ: chỉ dùng ánh đỏ thật mờ, vặn màn hình xuống thấp nhất, và khi muốn thấy vật mờ thì nhìn liếc sang bên cạnh nó chứ không nhìn thẳng.

Phần lớn người nói "trời hôm nay ít sao" thật ra đang nhìn bằng một đôi mắt chưa kịp quen tối. Họ đến nơi, nhìn lên năm phút, mở điện thoại kiểm tra giờ, nhìn lên lại, rồi kết luận. Bài này đi theo dòng thời gian của đôi mắt trong nửa tiếng đầu, giải thích vì sao ánh đỏ, cách nhìn liếc, những thứ âm thầm phá mắt tối, và cách cả một khu cắm trại trên núi cùng giữ được trời tối cho nhau.

Chuyện gì xảy ra trong mắt nửa tiếng đầu

Bước từ chỗ sáng ra chỗ tối, mắt đổi theo hai nhịp. Nhịp nhanh là con ngươi mở rộng ra, xảy ra trong vài giây tới một phút, như khi bạn bước vào rạp chiếu phim và sau một lúc nhận ra hàng ghế. Nhịp chậm mới là phần quan trọng: các tế bào chuyên nhìn trong tối ở võng mạc dần trở nên nhạy hơn, quá trình này kéo dài nhiều phút và tiếp tục cải thiện tới khoảng nửa tiếng hoặc hơn.

Điều khó chịu là nhịp chậm đó rất dễ bị xoá. Một tia sáng trắng mạnh chiếu vào mắt, dù chỉ vài giây, là đủ đưa độ nhạy lùi lại gần như từ đầu. Bạn sẽ thấy rõ khi có xe chạy qua với đèn pha: sau đó vài phút, những ngôi sao mờ vừa thấy biến mất hết, phải chờ lại.

Mắt người lớn tuổi thường quen tối chậm hơn và không đạt độ nhạy như người trẻ; người đã mổ mắt hoặc có bệnh về mắt cũng có thể khác. Đi cùng ông bà, cha mẹ, hãy kiên nhẫn hơn, cho họ ngồi lâu hơn trước khi chỉ vào những thứ mờ. Ai thấy nhìn trong tối kém bất thường so với người khác, kể cả đi lại ban đêm cũng khó, nên đi khám mắt, đừng tự đoán nguyên nhân.

Dòng thời gian của đôi mắt sau khi tắt đèn

Mốc phút dưới đây là khoảng thường gặp ở người trưởng thành khoẻ mạnh, ở một chỗ đủ tối. Mỗi người nhanh chậm khác nhau.

Sau khi tắt đènBạn thấy gìNên làm gì
Phút đầuVài ngôi sao sáng nhất, bóng người xung quanh lờ mờĐứng yên, đừng đi lại; tìm chỗ ngồi bằng đèn đỏ
Khoảng 5 phútHình các chòm sao quen hiện ra, lối đi rõ hơnTrải bạt, sắp đồ, đặt điện thoại úp xuống
Khoảng 10 tới 15 phútSao dày lên rõ, bắt đầu thấy vệt sao băng mờNằm xuống, nhìn khoảng trời rộng, chưa vội tìm thứ mờ
Khoảng 20 tới 30 phútNgân Hà hiện thành dải nếu trời đủ tối, đám sao nhỏ trong chòmBắt đầu nhìn liếc để tìm cụm sao, tinh vân mờ
Sau 30 phútMắt gần như tốt nhất cho đêm đóGiữ nguyên: mọi ánh sáng trắng lúc này đều đắt

Đọc từ dưới lên sẽ thấy tại sao chuyện "đến sớm" quan trọng: nếu mưa sao băng đẹp nhất lúc hai giờ, bạn cần có mặt và tắt hết đèn trắng từ một giờ rưỡi. Người đến lúc hai giờ kém năm là đang dùng một đôi mắt chỉ bằng nửa người đến sớm.

Vì sao lại là ánh đỏ, và đỏ thế nào mới đúng

Các tế bào nhìn trong tối gần như không nhạy với ánh đỏ đậm. Vì vậy một ánh đỏ mờ vừa đủ soi chân, đọc lại tấm giấy ghi chú hay tìm chai nước trong balo mà không đánh thức lại toàn bộ đôi mắt. Đây là lý do người ngắm sao lâu năm luôn có đèn đội đầu với chế độ ánh đỏ.

Nhưng đỏ thôi chưa đủ, phải mờ. Một đèn đỏ quá sáng vẫn làm mắt mất tối, chỉ ít hơn đèn trắng. Đèn tốt là đèn chỉnh được độ sáng, để ở mức thấp nhất mà vẫn nhìn được bàn tay mình. Không có đèn đỏ thì dán hai ba lớp giấy bóng kính đỏ lên đèn pin, hoặc bọc đầu đèn bằng một mảnh vải đỏ mỏng. Ánh cam, ánh vàng không thay được: chúng vẫn phá mắt tối khá nhiều.

Điện thoại cũng có thể đổi thành gần như toàn đỏ: nhiều máy có bộ lọc màu trong phần cài đặt trợ năng, đặt lọc đỏ và kéo độ sáng xuống thấp nhất. Màn hình khi đó trông như một tấm kính đỏ sẫm, đủ để xem giờ mà không làm hỏng đêm. Cài sẵn ở nhà, thử trước, vì loay hoay trong cài đặt giữa đồi tối với màn hình sáng chói là đúng điều cần tránh.

Nhìn liếc: mẹo nhỏ thấy được thứ mờ hơn

Nhìn lệch đi một chút. Ngay chính giữa tầm nhìn, nơi mắt nhìn chi tiết sắc nhất, lại có rất ít tế bào nhìn tối. Vì vậy một ngôi sao mờ hay một cụm sao nhỏ nhìn thẳng thì biến mất, liếc sang bên cạnh lại hiện ra. Thử nhìn vào một điểm cách vật cần xem chừng một gang tay trên trời.

Liếc về phía mũi thì lợi hơn. Mỗi mắt có một điểm mù nằm lệch về phía thái dương. Khi nhìn liếc, đặt vật mờ lệch về phía mũi so với điểm bạn đang nhìn để tránh điểm mù đó.

Thở đều, đừng nín. Người ta hay nín thở khi cố nhìn thứ gì mờ. Thở chậm, đều, mắt chớp bình thường thì nhìn lâu không mỏi và không chảy nước mắt.

Kiên nhẫn chờ vài giây. Đám mây sao, dải Ngân Hà, chòm Tua Rua nhìn liếc chừng mười giây sẽ lộ ra nhiều hơn nhìn thoáng qua. Mắt cần thời gian để "gom" ánh sáng mờ.

Dùng cho sao băng luôn. Đừng nhìn chằm chằm một điểm. Để tầm mắt thả lỏng, nhìn vào khoảng giữa trời, bạn sẽ bắt được vệt chạy ở rìa tầm nhìn nhiều hơn.

Những thứ âm thầm phá mắt tối

Đa số không phải đèn của chính bạn, mà là những ánh sáng nhỏ ít người nghĩ tới.

  • Mở khoá điện thoại để xem giờ. Một giây màn hình trắng là mất vài phút công. Đặt đồng hồ đeo tay có mặt số mờ, hoặc chỉ xem giờ bằng màn hình đã lọc đỏ.
  • Đèn trần trong xe khi mở cửa. Tắt hẳn công tắc đèn trần trước khi tới nơi.
  • Đèn pha xe khi tới và về. Tới chỗ đã có người thì tắt đèn pha từ xa, chỉ để đèn cốt hoặc đèn sương mù mờ, đi chậm.
  • Flash của người bên cạnh. Nhắc cả nhóm tắt đèn flash và đèn trợ sáng lấy nét trên máy.
  • Ánh đèn thị trấn ở chân trời. Ngồi quay lưng về phía đó, đừng ngắm sao ngay trên vòm sáng.
  • Bật lửa, bếp ga, đèn trong lều. Pha nước, nấu mì thì đi khuất ra sau lều hay sau xe, quay lưng về phía mọi người.

Khi lỡ bị chói, đừng bực. Nhắm mắt lại, đếm chừng một trăm, rồi mở ra nhìn vào khoảng trời tối nhất. Phần lớn độ nhạy sẽ quay lại trong vài phút, dù chưa trọn vẹn như trước.

Khu cắm trại trên núi: giữ tối chung và giữ an toàn

Trên núi cao, nơi nhiều nhóm cùng dựng lều ở một bãi bằng, một chiếc đèn lều sáng trắng có thể làm hỏng trời cho cả chục người. Một cách hay là trước khi trời tối, các nhóm thống nhất với nhau: từ một giờ nhất định trở đi chỉ dùng ánh đỏ, đèn trong lều để mức thấp nhất và kéo kín cửa lều. Hầu hết người lên núi đều vui lòng khi được hỏi nhẹ nhàng.

Nhưng an toàn đứng trước mắt tối. Đi lại trên sườn núi đá, lối mòn hẹp hay gần mép dốc thì cần đủ sáng để thấy chỗ đặt chân. Ánh đỏ mờ không đủ cho những đoạn đó. Bật đèn trắng hướng xuống chân, đi qua đoạn nguy hiểm rồi tắt, chấp nhận mất mắt tối vài phút. Chỗ ngồi ngắm nên chọn từ lúc trời còn sáng, ở mặt bằng, cách xa mép dốc, và đánh dấu lối từ lều ra đó bằng vài viên đá to.

Trên núi, mây và sương có thể kéo đến trong mười lăm phút, che hết cả trời lẫn lối đi. Gió mạnh dần, sấm xa, sương dày khiến đèn chỉ soi được vài bước là lúc vào lều, đừng đi tìm chỗ khác giữa đêm. Lạnh trên núi đêm có thể xuống rất sâu ngay cả khi ban ngày dễ chịu, nên mặc ấm trước khi thấy lạnh. Có người bị thương hay lạc, gọi 112.

Chụp ảnh mà không đánh đổi đôi mắt

Chụp trời sao bằng điện thoại và giữ mắt tối không mâu thuẫn, nếu làm theo thứ tự. Trước khi tắt đèn, dựng máy lên chân đế nhỏ, bố cục khung, bật chế độ đêm, đặt hẹn giờ ba giây để khỏi rung khi bấm. Vặn độ sáng màn hình xuống thấp nhất và bật lọc đỏ nếu có. Sau đó tắt hết đèn, chờ mắt quen tối, chỉ chạm nút chụp rồi quay mặt đi chỗ khác trong lúc máy làm việc.

Chạm lấy nét vào ngôi sao sáng nhất trên màn hình, giữ ngón tay để khoá nét nếu máy cho phép, kéo phơi sáng xuống một nấc. Một người bạn đứng yên cạnh lều, ánh đèn đỏ đặt dưới đất cạnh chân họ, sẽ cho tấm ảnh một điểm ấm giữa nền trời xanh thẫm. Đèn đỏ mờ trên ảnh ra rất đẹp mà không loá như đèn trắng.

Xem lại ảnh để sau. Lật từng tấm ngay tại chỗ là nhìn màn hình liên tục, mắt không bao giờ quen tối được. Mỗi lần chụp chỉ liếc xem một tấm, đủ để biết nét hay nhoè, rồi úp máy xuống.

Có một thứ không cần làm: mua đèn đỏ thật sáng hay đèn đỏ có nhiều bóng. Đèn càng mạnh càng hại. Một chiếc đèn đội đầu loại thường có nấc đỏ yếu nhất, hoặc đèn pin bọc giấy bóng kính, là đủ cho cả đêm.

Câu hỏi thường gặp

Mắt cần bao lâu để quen bóng tối khi ngắm sao?

Thường khoảng hai mươi tới ba mươi phút ở chỗ đủ tối, và vẫn tiếp tục khá lên chút ít sau đó. Năm phút đầu bạn thấy các chòm sao quen, tới khoảng hai mươi phút mới thấy rõ những ngôi sao mờ và dải Ngân Hà nếu trời đủ tối.

Vì sao người ngắm sao dùng đèn đỏ?

Các tế bào giúp mắt nhìn trong tối gần như không nhạy với ánh đỏ đậm, nên một ánh đỏ mờ cho bạn soi đồ mà không xoá công quen tối. Đèn đỏ vẫn phải để thật mờ, vì đỏ quá sáng vẫn gây chói.

Nhìn màn hình điện thoại một chút có sao không?

Có, khá nhiều. Một vài giây màn hình trắng sáng là đủ làm mắt lùi lại vài phút, có khi phải chờ lại gần từ đầu. Vặn độ sáng thấp nhất, bật bộ lọc màu đỏ trong cài đặt và hạn chế mở máy.

Nhìn liếc là gì và dùng thế nào?

Là nhìn lệch sang bên cạnh vật mờ thay vì nhìn thẳng vào nó, vì giữa tầm nhìn có ít tế bào nhìn tối. Đặt mắt vào điểm cách vật chừng một gang tay trên trời, chờ vài giây, vật mờ sẽ hiện rõ hơn.

Người lớn tuổi có quen tối chậm hơn không?

Thường là có, mắt người lớn tuổi quen tối chậm hơn và không nhạy bằng người trẻ. Hãy cho họ ngồi lâu hơn trước khi chỉ những thứ mờ. Ai nhìn trong tối kém bất thường thì nên đi khám mắt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138