Tia nắng xuyên mây là những dải sáng toả ra như nan quạt từ một mép mây đang che mặt trời, rõ nhất khi trời vừa tạnh mưa, không khí còn ẩm và có chút sương bụi, mặt trời đã thấp vào buổi sáng sớm hay chiều muộn; mỗi đợt thường kéo dài vài phút tới nửa giờ, đổi hình liên tục theo mây. Bạn không cần lên núi hay ra biển, một con đường quê, một bãi sông, một sân thượng nhìn ra khoảng trời rộng là đủ. Điều kiện là phải ra ngoài đúng lúc mưa ngớt, khi người khác còn đang trú.
Bài dưới nói cảnh này trông thế nào và vì sao lúc có lúc không, giờ nào hay gặp và loại mây nào cho chùm tia đẹp, chùm tia ngược hội tụ ở phía đối diện mặt trời mà ít ai quay lại nhìn, kiểu chỗ đứng, chuyện giữ mắt và giữ an toàn trên đường sau mưa, cách chụp bằng điện thoại và những lỗi khiến ảnh tia nắng thành một khoảng trời bạc. Không có lịch cho cảnh này, chỉ có thói quen nhìn trời.
Chùm tia nắng trông thế nào, vì sao lúc có lúc không
Khi mặt trời nằm sau một đám mây có mép rách hoặc những khe hở, ánh nắng lọt qua khe chiếu xuống thành từng dải, còn phần bị mây chặn để lại những dải bóng tối xen giữa. Bạn chỉ thấy được những dải đó khi trong không khí có thứ để ánh nắng chiếu vào: hơi nước sau mưa, sương mỏng, bụi, khói. Trời trong vắt và khô thì nắng có lọt qua khe mây cũng không thấy dải nào.
Vì thế những phút ngay sau một trận mưa rào là lúc đẹp nhất: mây còn nhiều, có khe hở, mặt đất bốc hơi, không khí ẩm đặc. Buổi sáng ở vùng thung lũng, sương sớm cũng làm nền cho tia nắng xuyên qua hàng cây hay qua mép mây; buổi chiều mùa khô, bụi và khói đốt đồng cho tia nắng vàng đục.
Các tia trông như toả ra từ một điểm sau mây, dù thật ra chúng gần như song song. Giống như hai thanh ray đường tàu chạy song song mà nhìn xa thì chụm lại. Chính cái toả ra như quạt đó làm cảnh có chiều sâu.
Chùm tia đổi hình liên tục. Mây trôi một chút là khe đóng, khe khác mở; một chùm tia rõ có khi chỉ đứng vài chục giây. Người đứng chờ lâu sẽ thấy cảnh như sân khấu, đèn lần lượt bật tắt trên những vạt đồng khác nhau.
Giờ hay gặp và loại mây cho chùm tia đẹp
Chiều muộn sau mưa rào. Từ khoảng một tiếng rưỡi trước hoàng hôn, nắng chiếu xiên, mây giông tan để lại những đám mây dày có mép rách. Đây là khung giờ hay gặp nhất ở miền Nam mùa mưa và ở vùng núi phía Bắc mùa hè.
Sáng sớm có sương. Sương bốc từ sông, từ ruộng, từ thung lũng, mặt trời vừa lên khỏi dãy đồi hay hàng cây. Tia nắng xuyên qua tán cây hay qua mép mây thấp, rõ nhất trong nửa giờ đầu sau khi mặt trời mọc.
Mây tích dày có mép rõ. Những đám mây cao như súp lơ, chân phẳng, mép sáng loá là loại cho tia nắng đẹp nhất. Mây tầng mỏng phủ đều cả trời thì không có khe, không có tia.
Trời tối phía xa, sáng phía gần. Nền mây đen của cơn mưa đang đi xa làm tia nắng nổi lên như đèn chiếu trên sân khấu. Nắng chiếu xuống cánh đồng trước nền mây xám là cảnh đắt giá.
Giữa trưa thì ít. Mặt trời cao, tia chiếu gần thẳng đứng, ngắn và ít tương phản. Không phải không có, nhưng không đáng ra đứng chờ.
Chùm tia ngược ở phía đối diện mặt trời
Đây là cảnh mà phần lớn người đứng ngắm tia nắng bỏ lỡ, vì họ không bao giờ quay lại. Khi chùm tia nắng toả ra từ phía mặt trời đủ dài và rõ, đôi khi những dải sáng tối ấy vắt qua cả bầu trời, rồi chụm lại ở một điểm ngay đối diện, phía sau lưng bạn, sát chân trời bên kia. Trông như một chiếc quạt thứ hai mở ra ở phía ngược lại.
Chùm tia ngược nhạt hơn nhiều, cần trời phía đó tương đối tối và trong. Nó hay thấy nhất vào lúc hoàng hôn, khi mặt trời lặn sau một dãy mây giông phía tây, còn trời phía đông đã chuyển sang xanh tím. Lúc đó những dải hồng nhạt và xanh xám xen nhau sẽ hội tụ về phía đông, chỗ mặt trăng có khi đang mọc lên.
Mẹo nhỏ của người hay đứng đồng: khi thấy chùm tia phía tây đẹp, quay lại nhìn phía đông ít nhất một lần. Chỉ mất vài giây, và nếu có chùm tia ngược, bạn sẽ thấy cả bầu trời như được kẻ sọc từ chân trời này sang chân trời kia.
Chụp chùm tia ngược bằng điện thoại khó hơn chùm tia chính vì nó nhạt. Dùng ống góc rộng để lấy được cả chiếc quạt, chạm vào vùng trời sáng nhất phía đông để đo sáng, kéo phơi sáng xuống một chút cho các dải hồng và xám tách nhau. Một hàng cây hay mái nhà đen sẫm dưới chân làm các dải trên trời nổi lên rõ hơn.
Kiểu chỗ đứng cho chùm tia rõ
Không có điểm nào cố định cho cảnh này, nhưng có những kiểu chỗ đứng giúp bạn bắt được nó nhiều lần hơn trong năm.
- Đường quê thẳng, hai bên ruộng. Chân trời rộng, có đường viền cây, mái nhà làm nền dưới chân tia; nắng chiếu xuống từng vạt ruộng rất rõ.
- Bờ sông rộng, bãi bồi. Hơi nước từ mặt sông làm tia nắng hiện rõ, mặt nước phản chiếu thêm.
- Đồi hay đèo nhìn xuống thung lũng. Khi đứng cao hơn, bạn thấy tia nắng chiếu xuống những vạt đồi bên dưới như đèn rọi, thung lũng còn sương thì càng đẹp.
- Rìa rừng, vườn cây buổi sáng. Tia nắng xuyên qua tán lá vào lớp sương bên dưới, đứng trong bóng nhìn ra phía nắng.
- Sân thượng trong thành phố. Khó hơn vì nhà cửa che chân trời, nhưng những chiều mưa tạnh vẫn thấy chùm tia vắt qua nóc các toà nhà.
- Không cần đi xa. Nhiều tấm ảnh tia nắng đẹp nhất được chụp ngay đầu ngõ nhà mình, vì người chụp ra kịp lúc.
Đến kịp quan trọng hơn chọn chỗ. Cảnh chỉ kéo dài vài phút, nên chỗ tốt là chỗ bạn ra tới trong năm phút sau khi mưa ngớt.
Giữ mắt và giữ an toàn trên đường sau mưa
Tia nắng xuyên mây đẹp nhất khi mặt trời nằm ngay sau mép mây, và mép mây có khi mỏng đi bất ngờ, mặt trời lộ ra trọn. Đừng nhìn thẳng vào chỗ mặt trời đang lấp ló, nhất là khi nhìn qua ống nhòm hay qua zoom tele của điện thoại. Nhìn vào những dải sáng ở xa mặt trời, cảnh vẫn trọn vẹn. Khi chụp, để mặt trời nằm khuất sau mép mây hay sau một cành cây, đừng để lộ trọn trong khung.
Đường quê sau mưa trơn, có bùn tràn từ ruộng, có ổ gà ngập nước. Thấy cảnh đẹp mà đang lái xe, tấp vào chỗ lề rộng hay bãi đất, tắt máy rồi mới ngắm. Ở vùng núi, sau mưa lớn là lúc đá lăn, đất sạt từ vách dương; đừng dừng dưới vách đất dựng đứng, đi qua khúc đó rồi mới tìm chỗ.
Nếu vẫn còn sấm gần, cơn giông chưa đi hẳn; đứng giữa ruộng trống cầm điện thoại giơ cao là không nên. Chờ trong mái hiên nhà dân hoặc trong ô tô, ngắm qua cửa. Đi bờ ruộng thì đi bờ đắp chắc, đừng lội xuống ruộng lúa của người ta để lấy góc.
Chụp tia nắng bằng điện thoại
Tia nắng là thứ máy hay làm mất nhất: máy thấy trời sáng loá và kéo độ sáng xuống đều, làm tia lẫn vào nền. Đi theo các bước dưới đây.
- Đứng sao cho mặt trời bị che. Mặt trời nằm sau mép mây, sau thân cây, sau mái nhà. Như vậy ảnh không bị loá và mắt bạn cũng không phải nhìn thẳng vào nắng.
- Chạm vào vùng mây sáng gần các tia. Không chạm vào phần trời tối hay cánh đồng bóng râm; đo sáng theo vùng sáng để các dải sáng tối tách nhau.
- Kéo phơi sáng xuống thêm một hai nấc. Ảnh tối hơn mắt thấy một chút thì tia nắng mới nổi lên rõ, cảnh dưới đất thành bóng sẫm.
- Chừa cảnh dưới chân. Một phần ba dưới khung là đồng, đường, mái nhà; một người nhỏ đi trên bờ ruộng nhìn nghiêng làm ảnh có cỡ.
- Chụp nhiều tấm trong vài phút. Mây đổi liên tục, mỗi tấm một chùm tia khác. Về nhà chọn tấm rõ nhất.
- Chỉnh nhẹ. Tăng tương phản và giảm vùng sáng một chút; đừng đẩy độ trong quá tay, viền mây sẽ có quầng giả.
Đừng dùng zoom số để kéo sát chỗ tia toả ra. Cái đẹp của chùm tia là chiếc quạt rộng, góc thường hoặc góc rộng thường kể được nhiều hơn.
Làm dở – làm được khi gặp tia nắng xuyên mây
Mấy lỗi dưới đây khiến người ta về nhà với một tấm ảnh trời bạc trắng và nghĩ cảnh không có gì.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Đợi mưa tạnh hẳn, trời quang mới ra | Ra ngay khi mưa ngớt, mây còn nhiều và không khí còn ẩm |
| Để mặt trời lộ trọn trong khung | Giấu mặt trời sau mép mây, thân cây, mái nhà |
| Chạm vào cánh đồng tối để đo sáng | Chạm vào vùng mây sáng gần tia, kéo phơi sáng xuống |
| Chỉ nhìn về phía mặt trời | Quay lại tìm chùm tia ngược ở phía đối diện |
| Chạy đi tìm chỗ đẹp hơn | Chụp ngay chỗ đang đứng, cảnh chỉ vài phút |
| Nhìn thẳng chỗ nắng lấp ló qua zoom | Nhìn và chụp những dải sáng ở xa mặt trời |
Cảnh này không hẹn được, nên thói quen quan trọng hơn chuyến đi: mỗi lần mưa rào chiều tạnh, bước ra cửa nhìn trời năm phút. Một mùa mưa sẽ cho bạn vài lần gặp.
Câu hỏi thường gặp
Tia nắng xuyên mây thường xuất hiện lúc nào?
Thường vào chiều muộn hoặc sáng sớm, ngay sau mưa rào hoặc khi có sương, lúc mặt trời thấp nằm sau một đám mây có khe hở. Giữa trưa và những ngày trời khô trong vắt ít khi thấy rõ.
Vì sao tia nắng trông như toả ra từ một điểm?
Các tia gần như song song nhưng nhìn từ mặt đất thì chụm về phía mặt trời, giống hai thanh ray đường tàu nhìn xa thì gặp nhau. Hiệu ứng này làm chùm tia có hình nan quạt.
Chùm tia ngược là gì và nhìn ở đâu?
Đó là các dải sáng tối của chùm tia nắng vắt qua trời rồi chụm lại ở điểm đối diện mặt trời, phía sau lưng bạn. Thường thấy lúc hoàng hôn ở trời phía đông, nhạt hơn chùm tia chính.
Nhìn tia nắng xuyên mây có hại mắt không?
Nhìn các dải sáng thì không sao, nhưng tránh nhìn thẳng vào chỗ mặt trời đang lấp ló sau mép mây, nhất là qua ống nhòm hay zoom điện thoại. Mây mỏng đi bất ngờ là mắt bị chói trực tiếp.
Chụp tia nắng bằng điện thoại sao cho rõ?
Giấu mặt trời sau mây hoặc cây, chạm vào vùng mây sáng gần các tia để đo sáng, kéo phơi sáng xuống một hai nấc. Chừa cảnh dưới chân như đồng ruộng, mái nhà để ảnh có chiều sâu.
Ở thành phố có thấy được tia nắng xuyên mây không?
Có, nhất là những chiều mưa rào vừa tạnh. Lên sân thượng hoặc chỗ có khoảng trời rộng, nhìn về phía mặt trời đang xuống sau mây. Bụi và hơi nước thành phố đôi khi còn làm tia rõ hơn.