Cầu vồng đôi hiện ra khi nắng chiếu thấp từ sau lưng bạn vào một màn mưa đang rơi phía trước, thường vào sáng sớm hoặc chiều muộn, lúc mặt trời còn thấp hơn khoảng nửa đường từ chân trời lên đỉnh đầu; cung thứ hai nằm phía ngoài cung chính, nhạt hơn và có thứ tự màu ngược lại. Cảnh thường chỉ kéo dài vài phút tới mười lăm hai mươi phút, tắt khi mây che mặt trời hoặc màn mưa trôi đi. Ai đứng đúng hướng, đúng lúc mới thấy, người đứng cạnh nhìn sai phía là bỏ lỡ.
Không ai hẹn trước được cầu vồng, nhưng có thể đoán trước vài chục phút bằng cách đọc trời: một trận mưa rào đang dịch đi, nắng đã le lói ở phía ngược lại. Bài dưới chỉ cách đọc những dấu hiệu đó, đứng ở đâu, nhìn kỹ những gì trên cung thứ hai mà ít ai để ý, dừng xe bên đường quê sau mưa cho an toàn, chụp đủ cả cung bằng điện thoại, và những sai hay gặp làm người ta tưởng hôm nay không có cầu vồng.
Cầu vồng đôi hiện ra khi nào
Ba thứ phải cùng có: mặt trời đang chiếu, không bị mây che; một vùng mưa đang rơi hoặc vừa ngừng, còn đầy giọt nước lơ lửng; và bạn đứng giữa, lưng về phía mặt trời, mặt về phía màn mưa. Thiếu một là không có. Vì thế cầu vồng gần như luôn đến vào lúc chuyển giao: cơn mưa rào vừa đi qua chỗ bạn, đang trôi về phía đối diện mặt trời, còn sau lưng thì mây đã hở.
Mặt trời càng thấp, cầu vồng càng cao và càng tròn. Buổi trưa, mặt trời gần đỉnh đầu thì cầu vồng chìm hết dưới chân trời, không thấy được. Vì vậy những buổi đẹp nhất là quãng một hai giờ sau mặt trời mọc và một hai giờ trước khi lặn. Ở miền Nam mùa mưa, những cơn mưa chiều kéo tới rồi đi trong khoảng ba bốn giờ chiều là thời điểm hay có cầu vồng nhất; ở vùng núi phía Bắc, mưa rào mùa hè buổi chiều cũng vậy.
Cung thứ hai không phải lần nào cũng thấy. Nó cần màn mưa dày, giọt to và nắng mạnh, nên thường đi cùng những trận mưa rào nặng hạt chứ không phải mưa phùn. Nếu cung chính rực rỡ, nhìn lên phía ngoài nó một khoảng, nhiều khi cung thứ hai đã có đó mà bạn chưa để ý, vì nó nhạt hơn nhiều.
Cầu vồng cũng tắt nhanh như khi hiện. Mây che mặt trời là cầu vồng biến mất trong vài giây; màn mưa trôi xa thì cầu vồng mờ dần từ chân lên. Thấy là nhìn ngay, đừng chạy đi tìm chỗ đẹp hơn.
Đọc trời để đoán trước vài chục phút
Mưa rào có rìa, không phải mưa dầm. Mưa rào mùa hè đến thành từng đám, nhìn thấy được mép mây đen và cột mưa xám đổ xuống ở xa. Mưa dầm phủ kín trời cả ngày thì không có nắng, không có cầu vồng.
Nắng hửng ở phía ngược với chỗ mưa đang đi. Khi đang mưa mà thấy phía mặt trời trời sáng lên, mép mây hửng vàng, là lúc chuẩn bị. Quay lưng về chỗ sáng, nhìn về phía cơn mưa đang trôi đi.
Buổi chiều, mưa trôi về phía đông. Ở nhiều vùng, mưa rào chiều hay di chuyển về phía đông hoặc đông bắc. Khi đám mưa dịch qua đầu và nắng chiều phía tây lọt xuống, cầu vồng sẽ hiện ở phía đông.
Giọt mưa to, rơi thưa. Khi mưa chuyển từ ào ào sang lộp độp từng giọt to, trời phía sau đã hở, đó thường là phút cầu vồng rõ nhất. Mưa bụi li ti cho cầu vồng nhạt, màu lẫn vào nhau.
Mặt trời không quá cao. Nếu mặt trời đang cao gần đỉnh đầu, đừng chờ, cầu vồng sẽ nằm dưới chân trời. Để dành sự chú ý cho cơn mưa buổi chiều.
Đứng ở đâu để thấy trọn cung
Cầu vồng luôn nằm đối diện mặt trời, tâm của vòng cung là điểm ngay đối diện mặt trời qua đầu bạn, tức chỗ bóng đầu bạn in xuống đất. Vì vậy cách nhanh nhất để biết nhìn hướng nào: quay lưng về mặt trời, nhìn bóng của mình, cầu vồng sẽ vòng quanh bóng đầu ở một khoảng khá rộng. Không cần la bàn, không cần đoán.
Muốn thấy trọn cả cung, cần chỗ có chân trời phía đối diện mặt trời trống trải: cánh đồng, con đường quê thẳng, bờ đê, đồi trống, bãi đất ven sông. Trong thành phố, nhà cửa cắt mất chân cung, chỉ còn khúc giữa; lên sân thượng thì khá hơn. Đứng trên chỗ cao như đồi hay đèo, khi mặt trời rất thấp, đôi khi thấy cầu vồng gần như tròn hơn nửa vòng, chân cung cắm xuống thung lũng bên dưới.
Chân cầu vồng không có chỗ để chạy tới. Mỗi người thấy một cầu vồng riêng, của chính mắt mình; bạn đi về phía nó, nó lùi lại. Nhiều người phóng xe đuổi theo chân cầu vồng rồi mất luôn cảnh vì đã chạy sang chỗ hết mưa. Đứng yên chỗ có chân trời rộng là đủ.
Gần thác nước, vòi phun, con sóng vỗ đá, bạn cũng thấy được cầu vồng nhỏ vào buổi nắng, cùng nguyên tắc lưng về mặt trời. Nhưng cầu vồng đôi rõ cả hai cung thì gần như chỉ có sau mưa rào.
Nhìn kỹ cung thứ hai và khoảng trời giữa hai cung
Khi đã thấy cung đôi, dành một phút nhìn cho kỹ thay vì chỉ giơ máy. Cung chính có màu đỏ ở mép ngoài, tím ở mép trong. Cung thứ hai nằm phía ngoài, rộng hơn, màu nhạt hơn, và màu đi ngược lại: đỏ ở mép trong, sát phía cung chính, tím ở mép ngoài. Hai mép đỏ nhìn nhau qua một khoảng trời ở giữa.
Khoảng trời giữa hai cung tối hơn hẳn phần trời bên trong cung chính và phần trời bên ngoài cung thứ hai. Người ta gọi nó là dải tối. Nhìn kỹ, phần trời bên trong cung chính sáng như được rắc bột trắng, còn dải giữa hai cung thì sẫm lại như có ai kéo rèm. Đây là chi tiết ít ai để ý, nhưng một khi đã thấy thì lần nào bạn cũng sẽ tìm nó.
Những buổi rất đẹp, ngay bên trong mép tím của cung chính có thêm vài dải màu hồng xanh mảnh xếp sát nhau, như cầu vồng có viền. Chúng hiện ra khi giọt mưa nhỏ và đều. Cảnh này chỉ có vài phút ở phần đỉnh cung, mắt thấy rõ hơn điện thoại.
Nếu có cặp kính râm phân cực, thử xoay đầu nghiêng: có lúc cầu vồng mờ hẳn đi ở một đoạn rồi rõ lại. Chỉ là một trò vui để nhìn, không cần thiết.
Đường quê sau mưa: dừng xe ngắm cho an toàn
Cầu vồng hay hiện khi bạn đang đi đường, và cảnh đẹp nhất thường là trên những con đường quê thẳng, hai bên ruộng lúa. Chính lúc đó lại dễ va chạm nhất.
- Thấy cầu vồng mà đang lái xe máy hay ô tô, tìm chỗ dừng hẳn: lề rộng, bãi đất, cổng nhà dân xin dừng nhờ. Không dừng giữa làn, không dừng trên cầu, không vừa đi vừa ngoái lại.
- Đường sau mưa trơn, có bùn đất từ ruộng tràn ra, có vũng nước che ổ gà. Phanh nhẹ, sớm, không bẻ lái gấp để tấp vào lề.
- Ở vùng núi, sau mưa rào lớn là lúc dễ có đá lăn, đất sạt từ ta luy dương. Đừng dừng ngắm dưới vách đất dựng đứng hay ngay chỗ khúc cua; đi qua đoạn đó rồi mới tìm chỗ dừng.
- Nếu sấm vẫn còn rền gần, cầu vồng có thể đi cùng giông chưa tan hết. Đứng giữa đồng trống lúc có sét là nguy hiểm; ngồi lại trong ô tô, hoặc vào mái hiên nhà dân.
- Không lội xuống ruộng lúa cho khung ảnh rộng hơn, không giẫm lên bờ mạ. Đứng trên đường, trên bờ đê, trên bờ ruộng đắp chắc.
- Mặc áo mưa màu sáng khi đứng bên lề đường, để xe đi tới nhìn thấy bạn từ xa trong ánh sáng sau mưa còn tối.
Chụp cầu vồng bằng điện thoại cho đủ cả cung
Cung chính của cầu vồng trải rộng trên trời, lớn hơn nhiều so với khung ảnh của ống kính thường. Muốn chụp trọn từ chân này sang chân kia, chuyển sang ống góc rộng của máy, thường ghi 0,5 lần; với cầu vồng đôi thì càng cần, vì cung thứ hai còn rộng hơn. Nếu máy không có ống góc rộng, xoay khung dọc chụp từng đoạn hoặc dùng chế độ chụp toàn cảnh, quét chậm và đều tay.
Đừng để máy làm cầu vồng nhạt đi. Chạm vào vùng trời trong cung để đo sáng, kéo thanh sáng xuống một chút; trời sau mưa thường sáng loá ở phía mặt trời, máy hay giảm tương phản. Ảnh hơi tối hơn mắt thấy thì màu cầu vồng lại rõ hơn. Không cần tăng độ bão hoà quá tay khi chỉnh, cầu vồng sẽ thành bảy dải màu giả như in.
Đặt một thứ dưới chân cung: con đường ướt bóng loáng ánh nắng, mái nhà lợp ngói, hàng cau, đàn trâu về chuồng, một người dừng xe đạp nhìn lên. Cầu vồng trên trời trống đẹp nhưng không kể được chỗ đó là đâu, buổi đó thế nào. Chụp nhanh, vài tấm, vì cảnh có thể tắt bất cứ lúc nào.
Làm dở và làm được khi gặp cầu vồng
Phần lớn những lần lỡ cầu vồng không phải vì trời, mà vì phản xạ đầu tiên. Vài cái hay gặp:
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Đứng nhìn về phía mặt trời đang hửng | Quay lưng về mặt trời, nhìn quanh bóng đầu mình |
| Phóng xe đuổi theo chân cầu vồng | Đứng yên chỗ có chân trời rộng, nhìn cho trọn |
| Chụp bằng ống thường, mất hai chân cung | Chuyển sang góc rộng hoặc chụp toàn cảnh |
| Chỉ chụp cung chính rồi cất máy | Nhìn phía ngoài tìm cung thứ hai và dải tối giữa |
| Dừng xe giữa đường để chụp | Tấp vào lề rộng, bãi đất, rồi mới giơ máy |
| Chờ cầu vồng lúc trưa nắng gắt sau mưa | Để ý cơn mưa rào buổi sáng sớm và chiều muộn |
Cái không cần làm: không cần đi xa, không cần chờ ở một điểm nổi tiếng. Cầu vồng đến với người đang ở ngoài trời đúng lúc mưa rào vừa qua, nên thói quen bước ra cửa nhìn trời mỗi lần mưa chiều ngớt đáng giá hơn mọi chuyến đi riêng.
Câu hỏi thường gặp
Cầu vồng thường xuất hiện lúc mấy giờ?
Thường vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi mặt trời còn thấp và có mưa rào ở phía đối diện. Buổi trưa mặt trời quá cao nên cầu vồng nằm dưới chân trời, gần như không thấy.
Vì sao cầu vồng thứ hai có màu ngược lại?
Ánh sáng trong cung thứ hai phản xạ hai lần bên trong giọt nước thay vì một, nên thứ tự màu bị đảo, đỏ nằm ở mép trong. Cũng vì phản xạ thêm một lần mà cung ngoài nhạt hơn cung chính.
Làm sao biết nhìn hướng nào để thấy cầu vồng?
Quay lưng về phía mặt trời và nhìn bóng của chính mình. Cầu vồng là một vòng cung bao quanh điểm bóng đầu bạn in xuống, ở phía có mưa đang rơi.
Có thể đi tới chân cầu vồng không?
Không. Cầu vồng là hình ảnh tạo bởi góc giữa mặt trời, giọt nước và mắt bạn, nên bạn di chuyển thì nó di chuyển theo. Đứng yên chỗ có chân trời rộng là cách xem tốt nhất.
Chụp cầu vồng bằng điện thoại thế nào cho hết cung?
Dùng ống góc rộng của máy, thường ghi 0,5 lần, hoặc chế độ chụp toàn cảnh quét đều tay. Chạm vào vùng trời trong cung và kéo phơi sáng xuống một chút để màu rõ hơn.
Cầu vồng đôi kéo dài bao lâu?
Thường vài phút tới khoảng mười lăm hai mươi phút, tuỳ màn mưa và mây. Mây che mặt trời là cầu vồng tắt ngay, nên thấy là nhìn và chụp luôn, đừng đi tìm chỗ khác.