Trên đỉnh lúc chờ biển mây, cái lạnh đến từ ba phía cùng lúc: rạng sáng là giờ lạnh nhất trong ngày, sống núi trống thì lộng gió, và mồ hôi sau đoạn leo dốc nguội đi ngay khi bạn ngồi xuống. Cách chống lạnh hiệu quả là mặc theo lớp (lớp trong khô thoáng, lớp giữa giữ ấm, lớp ngoài chắn gió), cởi bớt khi leo và mặc lại ngay khi tới nơi, giữ ấm đầu, tay, chân, ngồi trên tấm lót ở chỗ khuất gió, và mang theo nước nóng.
Người đi lần đầu thường chuẩn bị cho cái lạnh của thị trấn dưới thung lũng, rồi bất ngờ khi trên đỉnh gió thổi xuyên qua áo len như không có gì. Có những người bỏ về ngay trước khi nắng chạm mây chỉ vì không chịu nổi thêm mười phút. Bài này đi vào chi tiết từng lớp áo, chỗ ngồi, đồ uống, và những dấu hiệu cho biết cái lạnh đã thành chuyện nguy hiểm.
Vì sao trên đỉnh lạnh hơn mình nghĩ
Nhiệt độ trong ngày thường xuống thấp nhất ngay trước và quanh lúc mặt trời mọc, đúng giờ bạn ngồi chờ mây. Thêm vào đó, càng lên cao không khí càng lạnh; một sống núi cao hơn thị trấn vài trăm mét có thể lạnh hơn rõ rệt. Đêm trong trời, chính điều kiện cho biển mây đẹp, cũng là đêm mặt đất mất nhiệt mạnh nhất.
Nhưng cái làm người ta run thật sự là gió. Trên sống núi trống không có gì chắn, một cơn gió nhẹ thôi cũng thổi bay lớp không khí ấm quanh người. Cảm giác lạnh khi có gió sâu hơn nhiều so với con số trên nhiệt kế. Áo len dày mà không chắn gió thì gió lùa qua từng mắt len.
Rồi đến mồ hôi. Đoạn leo dốc trong tối làm người nóng lên, lớp áo trong ướt đẫm. Lúc ngồi xuống, cơ thể ngừng sinh nhiệt, lớp áo ướt áp vào da và nguội rất nhanh. Đó là lý do nhiều người thấy ấm khi đang đi mà mười phút sau ngồi chờ lại lạnh run, dù chẳng có gì thay đổi về thời tiết.
Và sương. Ngồi trên cỏ, dựa vào đá, mọi thứ đều ướt sương. Quần ướt ở mông và đùi là chỗ mất nhiệt mà người ta ít để ý nhất.
Lạnh đến mức nào: theo vùng và theo mùa
Mức lạnh trên đỉnh rất khác nhau giữa các vùng, và người hay đi thường chuẩn bị theo nơi chứ không theo một danh sách chung. Trên các sống núi cao vùng Tây Bắc giữa mùa đông, lúc rạng sáng có thể lạnh sát mức đóng băng, có những đợt rét đậm cỏ trắng sương muối, nước trong chai để ngoài ba lô cũng lạnh buốt. Đây là kiểu lạnh cần áo phao, găng dày, mũ trùm tai, không thể đi với áo khoác mỏng của thành phố.
Ở các núi gần đồng bằng phía Bắc mùa đông, hay ở đồi thông quanh Đà Lạt vào mùa mưa, cái lạnh nhẹ hơn nhưng ẩm. Không khí đầy hơi nước, sương thấm vào áo, gió nhẹ cũng đủ làm người ướt lạnh. Áo chống thấm nhẹ ở ngoài cùng quan trọng hơn áo dày. Còn ở núi gần Sài Gòn mùa mưa, rạng sáng chỉ hơi mát, nhưng ngồi lâu trong gió ẩm vẫn lạnh hơn bạn tưởng nếu chỉ mặc áo thun.
Đầu mùa và cuối mùa là lúc người ta hay chủ quan nhất: dưới thị trấn trời còn dễ chịu, buổi chiều mặc áo cộc, nên đêm lên đỉnh chỉ mang một áo khoác mỏng. Gặp một đợt gió mùa về đúng đêm đó là cả nhóm run lập cập. Xem tin không khí lạnh trước khi đi, và mang dư một lớp áo so với điều mình nghĩ là đủ.
Mặc theo lớp: từ trong ra ngoài
Không có chiếc áo thần kỳ nào thay được cách mặc nhiều lớp. Mỗi lớp có một việc riêng, và bạn cởi, mặc từng lớp theo lúc đi hay lúc ngồi.
| Lớp | Việc của nó | Nên chọn | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Lớp trong | Giữ da khô | Áo giữ nhiệt mỏng, vải nhanh khô | Áo thun cotton: ướt mồ hôi là lạnh mãi |
| Lớp giữa | Giữ hơi ấm | Áo nỉ, áo lông cừu mỏng, áo len mỏng | Một áo dày duy nhất không cởi bớt được |
| Lớp ngoài | Chắn gió, chắn sương | Áo gió hoặc áo khoác chống thấm nhẹ | Áo len, áo nỉ mặc ngoài cùng |
| Lớp thêm | Mặc khi ngồi yên | Áo phao nhẹ cuộn gọn trong ba lô | Để quên ở xe vì lúc đi thấy nóng |
| Quần | Chắn gió và ẩm | Quần dài vải dày, có thêm quần giữ nhiệt mỏng bên trong | Quần jean: ướt sương thì nặng và lạnh |
Nguyên tắc đơn giản: lúc leo thì mặc ít, hơi lạnh khi mới bước đi là đúng; tới nơi thì mặc thêm ngay, trước khi thấy lạnh. Đợi tới lúc run mới mặc thì cơ thể đã mất một lượng nhiệt khó lấy lại.
Đầu, tay, chân: ba chỗ mất nhiệt đầu tiên
Đầu và cổ. Mũ len trùm tai và khăn quàng cổ giữ ấm gấp nhiều lần so với kích thước nhỏ bé của chúng. Áo khoác có mũ trùm thì kéo lên khi gió thổi mạnh. Người hay quên mũ nhất là người đi xe máy, vì đội mũ bảo hiểm lên tới nơi rồi tháo ra.
Tay. Găng tay mỏng có đầu ngón dùng được màn hình cảm ứng là món quý nhất, vì bạn sẽ muốn chụp ảnh. Mang thêm một đôi găng dày hơn để đeo ra ngoài khi ngồi chờ. Tay cóng là lúc cầm đèn, cầm máy rơi.
Chân. Tất dày, giày kín. Đứng lâu trên cỏ ướt, nước sương thấm qua giày vải rất nhanh. Mang một đôi tất khô trong túi ni lông, tới nơi thay ra nếu chân đã ướt khi đi qua bụi cỏ.
Mông và đùi. Một tấm lót ngồi mỏng, loại xốp gấp gọn, ngăn hơi lạnh và hơi ẩm từ đất. Ngồi thẳng lên cỏ ướt hay đá lạnh nửa tiếng là cả người lạnh theo.
Chọn chỗ ngồi chờ khuất gió
Gió trên sống núi thường thổi theo một hướng nhất định trong buổi sáng. Tới nơi, đứng yên một phút để cảm nhận gió từ phía nào. Chỗ ngồi chờ tốt là phía khuất gió của một mô đất, một tảng đá thấp hay bụi cây, mà vẫn nhìn được về phía đông và thung lũng. Lùi xuống phía khuất gió chỉ vài bước có thể khác hẳn.
Đừng chọn chỗ khuất gió ở mép dốc. Có những mỏm đá nhô ra phía vực, phía sau rất kín gió, nhưng ngồi ở đó trong tối, chân tay cóng, đứng dậy loạng choạng là nguy hiểm. Chọn chỗ phẳng, rộng, ngồi xa mép.
Nếu đi nhóm, ngồi sát nhau. Hai ba người ngồi tựa vai nhau sau một tảng đá ấm hơn hẳn mỗi người ngồi một chỗ. Đặt ba lô phía có gió làm thêm một bức tường nhỏ.
Một việc không nên làm, dù rất muốn: đốt lửa. Đồi cỏ mùa khô bắt lửa rất nhanh, gió trên đỉnh thổi tàn lửa đi xa, và nhiều nơi cấm đốt lửa hoàn toàn. Cái ấm của bình nước nóng và lớp áo khô an toàn hơn nhiều.
Khi cái lạnh thành chuyện nguy hiểm
Lạnh quá lâu, nhất là khi người ướt và có gió, có thể làm thân nhiệt hạ xuống mức nguy hiểm. Người đi cùng thường nhận ra trước chính người bị lạnh. Để ý những dấu hiệu sau:
- Run không dừng được, kể cả khi đã mặc thêm áo.
- Nói lắp, nói chậm, trả lời lơ mơ, không muốn trả lời.
- Tay vụng về, không kéo được khoá áo, không cầm được cốc.
- Đi loạng choạng, vấp liên tục.
- Ngừng run nhưng người lừ đừ, buồn ngủ: đây là dấu hiệu xấu hơn, không phải dấu hiệu ấm lên.
- Trẻ nhỏ và người lớn tuổi thường lạnh nhanh hơn mà không than; hỏi họ thường xuyên.
Thấy những dấu hiệu này thì không chờ mây nữa. Đưa người đó vào chỗ khuất gió, thay áo ướt bằng áo khô, đắp thêm áo phao, cho uống nước ấm có đường nếu còn tỉnh táo, rồi đưa xuống thấp. Không cho uống rượu, không xoa bóp mạnh tay chân. Nếu người đó lơ mơ hoặc không tự đi được, gọi 115 hoặc 112 ngay.
Đồ uống, đồ ăn và những thói quen sai
Vài thứ nhỏ trong ba lô quyết định một buổi chờ dễ chịu hay khổ sở.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Uống rượu cho ấm người | Rượu làm da nóng lên nhưng cơ thể mất nhiệt nhanh hơn; mang nước nóng, trà gừng |
| Bụng đói đi leo | Ăn một chút trước khi đi, mang bánh, kẹo để ăn khi chờ |
| Mặc hết áo từ lúc leo | Leo mặc ít, tới nơi mặc thêm ngay |
| Ngồi thẳng lên cỏ ướt | Lót tấm xốp mỏng, hoặc ngồi lên ba lô |
| Đứng sát mép dốc cho đỡ gió vì phía đó có đá chắn | Lùi về nền phẳng, chịu thêm chút gió |
| Nghe người khác "chịu được" nên cố | Thấy lạnh quá thì xuống, mây hôm khác còn |
Những túi sưởi tay dùng một lần cũng có ích, nhưng nhớ mang vỏ túi về. Ở những bãi chờ mây đông người, vỏ túi sưởi, cốc nhựa, giấy ăn là thứ rác hay bị bỏ lại nhất.
Điện thoại trong lạnh
Pin điện thoại tụt nhanh trong lạnh, có máy đang còn khá pin mà tắt ngúm lúc nắng vừa chạm mây. Giữ điện thoại trong túi áo trong, sát người, cho tới lúc cần chụp. Sạc dự phòng cũng để trong túi áo. Khi chụp xong, cất máy vào ngay, đừng để trên tảng đá.
Mang máy từ trong áo ấm ra ngoài lạnh, ống kính ít khi đọng hơi; nhưng ngược lại, từ ngoài lạnh vào chỗ ấm như xe ô tô hay quán nước thì máy đọng hơi nước cả trong lẫn ngoài. Cho máy vào túi kín trước khi vào chỗ ấm, để nó ấm lên từ từ.
Đeo găng tay cảm ứng để chụp. Khi gió mạnh, đứng hoặc ngồi phía khuất gió, tựa máy lên ba lô cho chắc rồi mới bấm. Muốn có người trong khung, nhờ bạn đi cùng mặc áo đỏ đứng trên nền phẳng phía trước, quay lưng nhìn ra biển mây, chụp nhanh vài tấm rồi cho họ về chỗ khuất gió.
Câu hỏi thường gặp
Đi săn mây mùa đông nên mặc gì?
Mặc theo ba lớp: áo giữ nhiệt mỏng nhanh khô sát người, áo nỉ hoặc áo len mỏng ở giữa, áo gió chống thấm ngoài cùng, mang thêm áo phao nhẹ để mặc khi ngồi chờ. Thêm mũ len, khăn quàng, găng tay và tất dày.
Vì sao leo lên tới đỉnh thấy nóng mà ngồi chờ lại lạnh run?
Vì lúc leo cơ thể sinh nhiều nhiệt và đổ mồ hôi, tới khi ngồi yên thì lớp áo ướt mồ hôi nguội rất nhanh, thêm gió trên đỉnh thổi mất hơi ấm. Leo nên mặc ít, tới nơi mặc thêm ngay trước khi thấy lạnh.
Uống rượu có giúp chống lạnh khi chờ mây không?
Không, rượu làm da nóng lên trong chốc lát nhưng khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và làm phán đoán kém đi. Nước nóng, trà gừng hay đồ uống ấm có đường mới giúp giữ ấm thật.
Dấu hiệu nào cho thấy người đi cùng bị lạnh nguy hiểm?
Run không dừng được, nói lắp, tay vụng không cầm được đồ, đi loạng choạng, hoặc ngừng run mà lừ đừ buồn ngủ. Khi đó đưa họ vào chỗ khuất gió, thay áo khô, cho uống nước ấm và đưa xuống thấp; lơ mơ thì gọi 115 hoặc 112.
Có nên đốt lửa trên đỉnh cho ấm không?
Không nên, đồi cỏ khô bắt lửa rất nhanh và gió trên đỉnh có thể thổi tàn lửa đi xa, nhiều nơi còn cấm đốt lửa. Mặc đủ lớp, ngồi khuất gió, mang bình nước nóng là cách giữ ấm an toàn.
Làm sao để điện thoại không sập nguồn vì lạnh?
Giữ điện thoại và sạc dự phòng trong túi áo trong, sát người, chỉ lấy ra khi chụp rồi cất ngay. Tắt màn hình, không lướt mạng trong lúc chờ, để dành pin cho quãng mây đẹp nhất.